Morre droomt van een schaap

Vanaf begin april begint de grote hitte en doet de Sa-hel zijn naam eer aan. Als je foto’s van Here Bugu ziet, zou je het niet zeggen. Het ziet er groen en fris uit, bomen bloeien of dragen vruchten zoals de grote mangobomen. Maar de temperaturen stijgen naar ver boven lichaamstemperatuur tot 47 graden overdag en misschien nog hoger binnenkort. De grond wordt heet, droog en stoffig, een harde föhn blaast vuil zand door alle kieren en gaten en schroeit ogen en huid. Ratten, muizen en slangen ontvluchten de dorre, kale vlaktes om ons heen en zoeken een goed heenkomen op Here Bugu. De waterpompen draaien lange uren en het water in de putten zakt naar het laagste punt. Overdag op het land werken in de volle zon is bijna niet meer mogelijk, iedereen zoekt zoveel mogelijk de schaduw onder de bomen.

Moringa
Hoe wonderlijk is het dan dat bij dit alles de Moringaboompjes, zij aan zij hun lichtgroene, fluwelige blaadjes blijven produceren. Blaadjes die ongelooflijk rijk zijn aan mineralen en vitaminen. Ze worden geoogst, gewassen en gedroogd met de grootste zorgvuldigheid en overal hangt de geur van Moringa. Ondanks ons gevecht met tekort aan water (de moringa gaat vóór en menige avond is douchen niet meer mogelijk na een lange hete dag) gaat de productie door en veel mensen vinden de weg naar Here Bugu om het kostbare poeder hier te kopen. En terecht want het dagelijks innemen van het poeder van de blaadjes van de “wonderboom” geneest en versterkt het lichaam merkbaar.

Droom van Morre
Maar door de hitte lopen de gemoederen soms hoog op en Morre, onze tuinman, droomde dat het tijd was om ritueel een schaap te slachten en “benedictions”, zegeningen, af te roepen om het evenwicht te herstellen. Zoiets doe je niet alleen, het moet met de hele gemeenschap en iedereen eromheen. 

Hutje werd bij mutje gelegd van hun karige inkomsten en aan Baba en mij aangeboden met de vraag of we meededen. Mijn suggestie dat Morre misschien honger had gehad en daarom van een schapenbout droomde, toonde weer eens aan dat ik nog steeds niets begrepen had van de religieuze betekenis van dromen. Het moest een feest worden en ook de organisatie daarvan zouden ze in eigen hand nemen. 

Voorbereidingen
Afgelopen zondag was het zover. De zaterdag ervoor kwamen ze allemaal en werkten de hele dag in de ongelofelijke hitte aan het schoonmaken van Here Bugu en ook nog aan de smerige zandpaden met plastic afval rondom. Vol verbazing liep ik rond. Toen we hier begonnen, kenden ze het verschil niet tussen afval en geen afval, tussen schoon en vuil, tussen troep en orde. En nu, er werd niet alleen schoongemaakt door mannen, vrouwen en kinderen maar ook “gezellig” gemaakt. De vele houten sculpturen die onze houtbewerker maakt werden overal met zorg neergezet, overal zitjes met tafeltjes en stoelen die ik nog nooit gezien had maar die ze zelf gemaakt hadden.

Morre was ordehandhaver en stond al heel vroeg klaar bij de poort

Zondagochtend begonnen de vaste bewoners om vijf uur met het bewateren van de grond om het stuifzand tegen te gaan en Baba en ik hadden inmiddels begrepen dat het feest een veel grotere omvang ging krijgen dan vermoed. Uit Mopti werden teilen met gekookte rijst aangevoerd, het arme schaap arriveerde plus geroosterde bouten van andere schapen, enorme teilen water werden aangelengd met sap van gember en rode hibiscus tegen de dorst want water alleen helpt niet. En de gasten stroomden binnen. Op het heetste van de dag was Here Bugu vol en waren alle schaduwplekken bezet.

vrouwen en mannen apart, zo is het nu eenmaal maar iedereen hielp om er een mooi feest van te maken en daarbij wordt wel samengewerkt. Ook enkele dappere vrouwen deden mee aan spelletjes. (het is niet zo dat ze niet mogen, ze voelen zich het meest veilig in hun traditionele rol maar langzaam verandert ook dat)

Sjoelbakken
Mijn bijdrage was dat ik voor het vermaak zou zorgen. En hoe eenvoudig kan dat zijn na jarenlange ervaring op Koninginnedag. Sjoelbakken, blikje gooien en ringwerpen bleken favoriet bij iedereen. Tussen dat alles door werd ook nog gebeden in groepen van twintig, kaart en dam gespeeld en vermaakten de kinderen zich in het pierenbad.

jong geleerd, oud gedaan

ringwerpen

sjoelen

Samenwerkingsoefeningen
Om 4 uur besloten de medewerkers van Here Bugu op de grote open ruimte een demonstratie te geven van de oefeningen die we elke ochtend in de kring doen. Oefeningen om de samenwerking te bevorderen. Diep geroerd stond ik te kijken naar de ernst en trots waarmee ze de oefeningen deden en tenslotte de verbaasde toeschouwers uitnodigden om eraan mee te doen. Wantrouwen en schroom over zo iets “vreemds” in hun cultuur en religie werd overwonnen in het gezamenlijk lopen van een lemniscaat.



Daarna werd in de kring iedereen bedankt, Baba hield een vurig pleidooi over Here Bugu. Onder de gasten bleken ook enkele “belangrijke” mensen te zijn uit Mopti, die zeer on-malinees op hun vrije zondag zonder escorte en poeha waren gekomen om Here Bugu te leren kennen. Ook zij hadden meegedaan aan alle spelletjes.
Tenslotte kreeg ik een cadeau aangeboden. Een houten klomp met “spikes” vanwege mijn moed, volharding en mijn strijd voor vrede.

Het was een bijzondere dag
Eigenlijk was, voor zover Baba en ik wisten, niemand uitgenodigd, het was een spontaan feest. Dus we hebben ook veel mensen teleurgesteld die niet op de hoogte waren. Dat moet worden goedgemaakt. Gelukkig was al samen met het Malinese bestuur besloten om in november een echte open dag te houden, dit was een goede vooroefening.

Vanochtend toen ik wakker werd was alles opgeruimd, de waterpompen draaiden weer, (geen douche gisteravond, al het water was op tot de laatste druppel) en in de maandagochtendvergadering kwamen alle verhalen los over het Here Bugu feest dat anders was geweest dan mensen ooit hadden meegemaakt, een feest waar iedereen gelijk was.

Nog zeven dagen en dan vertrek ik weer naar Nederland. Ik verheug me en tel de dagen, de hitte wordt me teveel en ik verlang naar mijn kinderen en kleinkinderen. Afgelopen vier maanden hebben we samen heel hard en gestructureerd kunnen werken, nu weer een periode zonder mij en volgens mij verheugen ze zich erop.

De krokodil heeft gezegd...

Volgens Sedou betekent Bamako: de krokodil heeft gezegd …

het dorpje dat de Fransen aantroffen en dat uitgroeide tot Bamako, begin twintigste eeuw

In 1908 verklaarden de Fransen Bamako officieel tot de hoofdstad van hun kolonie.

Het kleine dorpje veranderde snel. De Fransen bouwden er huizen en later paleizen. Ik zag foto’s met Franse vrouwen in prachtige jurken zittend op de veranda’s onder parasols, nippend aan hun cocktails.

Ook begonnen ze met het vormen van een leger, daar zijn ze nu overigens nog steeds mee bezig.

Papiergeld dat de Fransen introduceerden. Eerst kwamen ze met zilveren munten waarvan de Malinezen dachten dat het sieraden waren, toen kwam het papiergeld. Deze biljetten waren van de grootvader van Sedou die gerekruteerd werd door het Franse leger. De eerste briefjes die hij verdiende gooide hij weg omdat hij niet wist wat hij ermee moest doen. (uit de verzameldoos van Sedou die ook de foto's maakte).

Ruim honderd jaar, werd het land compleet getransformeerd door het Westen. Vaak realiseer ik het me niet, ik denk vanuit onze eigen geschiedenis, maar in de omgang hier met de mensen stuit ik vaak op de diepe sporen en ook wonden die de westerse overheersing heeft toegebracht en die meespelen in de problematiek van vandaag de dag. Niet dat hun eigen geschiedenis niet gewelddadig was, dat was hij zeker maar het geweld en de arrogantie waarmee het Westen zich hier heeft binnengedrongen heeft nieuw geweld gegenereerd.

Voornaam bezoek
Hier op Here Bugu worden we de laatste tijd geconfronteerd met een nieuw fenomeen waar we nog niet zo goed raad mee weten. In toenemende mate krijgen we te maken met voorname Malinese heren die ons komen bezoeken. Ze hebben gehoord over Here Bugu en komen eens poolshoogte nemen. Hun verhaal is dat hun NGO getroffen wordt door bezuinigen uit het Westen. Reden: algehele bezuinigingen maar ook onvrede met de kwaliteit van het werk dat ze leveren. Ze komen “ons” om raad vragen. En de vraag is: Wat moeten ze doen, zodat de kraan openblijft.
Het probleem is dat deze mensen zijn geïndoctrineerd met dezelfde denkbeelden waarmee het Westen zijn top-down strategie heeft vormgegeven. Een top-down strategie die beschikt over heel veel goede instrumenten en ook goede bedoelingen maar die de verbinding met de doelgroep kwijt is geraakt of nooit heeft ontwikkelt.

Verwarring
Rondlopend op Here Bugu zie je de verwarring op de gezichten. Als Baba hun vraagt wat we voor ze kunnen doen is het antwoord: een cursus komen geven of ruimte bieden voor stagiaires. Maar geld daarvoor hebben ze niet want dat zou van hun budget afgaan dat ze nodig hebben voor het in stand houden van hun organisatie met gebouwen, auto's en salarissen. Als Baba vraagt wat zij voor ons kunnen doen antwoorden ze verbaasd: niets, want jullie lukt wat ons niet lukt.

Top down en bottup up, het zijn twee werelden die ver uit elkaar staan. De kennis, de meetinstrumenten en het grote geld zitten aan de ene kant, de menselijke relaties, de ervaring, het respect voor de Afrikaanse waarden aan de andere kant.

Het motto van Rondom Baba is: deel het beste van je cultuur met het beste van de cultuur van de ander. Dat geldt niet alleen voor de relatie van ons met de Afrikanen, het geldt ook voor de relatie top-downers en bottum uppers. Wat een rijkdom zou dat geven als die twee gaan samenwerken..
In de Ontwikkelings Samenwerkings protocollen wordt het woord “exit strategie” veelvuldig besproken. Voor mij betekent dat zoiets als je ergens in begeven maar met de deurknop van de deur naar buiten in je hand.

Maar hoe kun je nu spreken over “exit” als je je nog niet verbonden hebt? Verbinden is geven en nemen van twee kanten. Een gezonde verbinding, in welke relatie dan ook, werkt naar onafhankelijkheid in verbondenheid. Als dat niet lukt zit er een probleem in je verbinding.
Ons voorstel is om voortaan te spreken over “VERBINDINGS STRATEGIE”..En we pleiten ook voor verbinding tussen top-downers en bottum uppers.

Delen dus, die kennis, die ervaring, dat geld en die liefde voor dit werk.

Met de basis, hoe bescheiden ook, die we gelegd hebben met Here Bugu hebben we een prachtige uitvalsbasis gecreëerd, gedragen door de bevolking. De broodnodige financiën en deskundige hulp voor de uitbouw daarvan ontbreken ons. Laten we elkaar ont-moeten!!!

Noot: ik bedank hierbij alle mensen die onze strategie vertrouwen en ons steunen en ik bedank ook het bestuur van Rondom Baba waarin ik heel veel vertrouwen heb dat ze ons helpen met het bouwen aan de "verbindingsstrategie".

Zo, de krokodil heeft gezegd ...

elke zondag brengen we hem en zijn vrouwtje een verrassing. Geen exit strategie in dit geval, gewoon naastenliefde.

onze lieve Tellem van even verderop, met zijn wollen mutsje dat hij al vier jaar op heeft.
Nog een oude nazaat van de Pygmeeën. Ik heb hem in mijn hart gesloten.

Mevrouw Tellem. Volgens Sedou zijn het geen gewone mensen zoals wij, ze zijn heel zacht, zei hij. Dat in tegenstelling van wat men hier nog over de Tellem zegt, ze zijn gevaarlijk omdat ze nog over mythische krachten beschikken. De Fransen hadden ze graag in hun leger want ze konden vliegen en zich verplaatsen zonder dat iemand het zag. De vijand sloeg in het aangezicht van een Tellem op de vlucht, zo gaat het verhaal.

elke week zingt de griot (troubadour) van Here Bugu onder een boom voor de kinderen van de school over de geschiedenis van Mali, over goed en kwaad, over recht en krom. Onze griot is een edele man, een prachtig voorbeeld van Malinese waardigheid en eruditie, een mens waar de kinderen van houden en die ze ademloos toehoren. 

Twee handen vol met rijst ...

Ik besprak met Baba de mogelijkheid om met de gemeenschap Here Bugu mee te doen met de meditaties voor vrede voor Syrië en in aansluiting voor vrede in Mali en hoe we dat zouden vormgeven. Hij was meteen enthousiast en vertelde dat de imam van de grote moskee in Mopti er ook iets over had gezegd. Hij had opgeroepen om te bidden voor vrede. “Maar, had hij erbij gezegd, vrede begint ook bij onszelf". Dus ik vraag ieder om drie kommen te nemen. In de ene doe je twee handen vol rijst, in de tweede twee handen vol gierst en in de derde twee handen vol sorgo. Vervolgens breng je die kommen naar de (andere) arme sloebers die overal in Mopti te vinden zijn en naar de families waarvan je weet dat er geen eten is”.

Terwijl Baba me dit vertelt denk ik ondertussen aan de discussies over de zogenaamde “vluchtelingenproblematiek” in Nederland en voel me beroerd.

Door de burgeroorlog in Mali neemt de armoede in Mopti en op het platteland toe, in tegenstelling tot de situatie in de hoofdstad die steeds rijker lijkt te worden door het westerse hulpgeld. En wat kun je dan doen? Je kunt nog indringender tot god bidden en elkaar helpen of je wordt boos en richt je tegen de steeds rijker wordende elite.

We hebben een nieuwe medewerker, Diarra. Hij is net met pensioen. Hij werkte 27 jaar voor een Malinese NGO (niet gouvernementele organisatie) die zich bezighoudt met familieplanning. Bij die NGO. was hij schoonmaker en notulist van de vergaderingen, dezelfde NGO waar Baba ooit werkte tot hij besloot nooit meer voor een NGO te werken.

Bij ons is hij nu verantwoordelijk voor het reilen en zeilen van het schooltje en hij geeft de alfabetiseringslessen. De eerste dagen was hij danig in de war. En toen ik hem uitnodigde voor een gesprek barstte hij uit in een lange, onbedaarlijke huilbui. Tussen de tranenvloed door gaf hij met horten en stoten veel voorbeelden over de bureaucratische, hiërarchische en verziekte atmosfeer op zijn werk. Een lege huls vol met protocollen, opgelegd door de westerse donateur met goede bedoelingen, uitgevoerd door de Malinese functionarissen met catastrofale gevolgen.

Het is exemplarisch voor de manier waarop de lokale NGO’s die ik hier ken werken. De donateur geeft geld maar de voorwaarden die daaraan verbonden zijn verstikken en vermorzelen de nog aanwezige culturele waarden. Bureaucratisch wordt nauwgezet nagestreefd om te voldoen aan die voorwaarden of in ieder geval de schijn op te houden, anders komt er geen geld meer vrezen ze. Maar wat de donateur niet ziet is de enorme menselijke ellende die zich achter die façade voltrekt plus wat er in werkelijkheid van het geld gerealiseerd wordt of eigenlijk vooral niet gerealiseerd wordt.

Een Afrikaan heeft ooit gezegd:
"Afrika is beroofd van zijn substantie en wat het gekregen heeft, bleek bovendien beroofd van inhoud."

Diarra ondertussen begint zijn draai te vinden en komt elke dag met nieuwe, originele ideeën. Hij kan het echter nog niet nalaten om innerlijk en uiterlijk dubbel te klappen als hij mij, de blanke weldoenster, onverwacht op zijn pad vindt. Gelukkig wordt hij door de anderen daarover hartelijk uitgelachen dus het zal wel slijten.

En verder, na de sociale ochtendoefeningen, bidden/mediteren we in de kring voor vrede in Syrië en in Mali. Dat versterkt in ieder geval de gemeenschapsband.

Diarra geeft zijn les in alfabetisering

 

Buurman monsieur le gouverneur (bijnaam) probeert een van mijn voortreffelijke kroketten.

Een andere buurman, een echte nazaat van de Tellem, de oorspronkelijke bewoners van de Dogon. Ze worden gezien als gevaarlijk omdat ze nog over de oude magie zouden beschikken. Ze zijn niet groter dan 1.50. Elke zondag brengt Sedou hem en zijn vrouw (ze hebben geen kinderen) iets te eten van Here Bugu, deze keer 5 kilo rijst. (foto Sedou)

VREDE VREDE VREDE

Op een dag liep ik door Bamako. Het was stoffig en warm. Het chaotische verkeer om me heen maakte veel lawaai. Oude en nieuwe auto’s, fietsers met pannen op hun hoofd, brommers, ezelkarren, paardenkarren, sjouwers met hun volgeladen loopkarren, geschreeuw en getoeter ... Ik zweette en mijn kleren werden langzaam grijs. Op een groot kruispunt probeerde ik over te steken. Er stonden politieagenten naast hun grote motoren die het verkeer regelden. Zij sloten de toegang naar een grote, geasfalteerde  straat af. Toen ik de straat inkeek zag ik dat die gevuld was met onafzienlijke rijen mannen die klaarstonden voor het vrijdaggebed. Sommige mannen kwamen nog aangesneld en voegden zich tussen de rijen. In de straat hing een diepe stilte die ik kon waarnemen dwars door het lawaai heen van de plek waar ik me bevond. Ik was zo gebiologeerd dat ik bleef staan waar ik stond en mijn blik er niet van kon afwenden. Ik bleef kijken totdat het gebed klaar was, de rijen zich oplosten en het leven weer doorging alsof er niets gebeurt was.

Terwijl ik mijn weg vervolgde tuimelden tegenstrijdige gedachten door mijn hoofd. “Alleen maar mannen, geconditioneerde godsdienstbeoefening maar wat een concentratie en tastbare energie, wat bijzonder dat dit kan, het openbare leven stilleggen om met elkaar te verzinken in gebed. “

En ik dacht, stel je nou toch eens voor dat we dit over de hele wereld zouden doen, niet vanuit religieuze motieven maar omdat we vrede willen. Al die mensen die geen oorlog meer willen, al die mensen die hunkeren naar een betere wereld. Gewoon overal, in scholen en kantoren, op pleinen, in straten en huizen, gewoon op een afgesproken tijd concentreert iedere zich in gebed, meditatie, zingend, mijmerend precies zoals hij wil: voor vrede.

Elke dag worden we overspoeld met vreselijk nieuws en we weten niet wat we er aan kunnen doen. We voelen ons machteloos, ik in ieder geval wel. Ik word wee van de vreselijke beelden en bij de gedachte aan al die kinderen die zich in de meest afgrijselijke omstandigheden bevinden terwijl ik gewoon doorga met mijn dagelijkse beslommeringen. Maar reken maar dat het doorwerkt. De onmacht dat je niets kunt doen. Het neemt veel positieve energie weg.

Ik weet hoe moeilijk het is om elke dag de ruimte voor jezelf te nemen, uit eigen vrije wil, om tot rust te komen en je in innerlijke stilte terug te trekken. De discipline op te brengen. Ik weet ook uit mijn ervaring hier in Mali dat het mijn redding is en ik veel krachtiger en rustiger me staande kan houden in het tumultueuze leven hier en de uitwerking op Here Bugu (plaats van vrede) onmiskenbaar is. Ik weet dat omdat het me soms niet lukt. Hier in Mali heb ik pas echt de kracht leren kennen van positieve energie.

Ik weet het, ik ben een dromer. Ook aarzelde ik om dit te schrijven omdat ik me ongerust maak dat er mensen zijn die zullen denken: “nu gaat ze echt te ver, altijd al vermoed dat ze zo'n zweverig type is”

Maar vergeet dan niet dat hier in Mali een prachtig project is opgezet dat ontstaan is uit een droom die ik ooit had en dat die droom werkelijkheid aan het worden is.

Ik dacht het is onmogelijk om dit te organiseren en vergat het.

Maar een paar weken geleden kreeg ik een mail van een organisatie die hier mee bezig is. Ze hadden een wereldwijde meditatie voorbereid op 1 februari 16.00 uur NL tijd. Een groep mensen waaronder christelijke, joodse, en islamitische leiders zou op dat moment met zicht op een Syrisch dorp, in het zicht van IS, mediteren voor vrede. En als wereldwijd op hetzelfde moment miljoenen mensen hun positieve energie met hen hierop zouden richten zou er positieve veranderingen kunnen plaatsvinden.

Ik opende de mail om 15 uur 59 op 1 februari en zat om 16 uur 15 minuten in mijn stoel om me te verbinden met een golf van wereldwijde energie.

Vandaag kwam er weer een mail binnen. En ook nu gaan tegenstrijdige gedachten door mijn hoofd zoals toen ik naar dat vrijdaggebed keek. Is dit wel de goed groep, zijn ze niet zweverig, gaat dit wel ergens over enz. enz. allemaal excuses, voorwaarden.

Natuurlijk doe ik mee. Positieve energie is positieve energie, en als je dat wereldwijd deelt dan is het goed voor de wereld, voor de kinderen in Syrië en voor jezelf. Vele malen beter dan meedoen aan het circus van de Postcodeloterij, vele malen beter dan elke dag maar weer tijd te nemen om naar het nieuws te kijken en je te laten beïnvloeden door de vreselijke beelden.

Dus vandaar toch even deze tussendoor blog voor vrede. Op Here Bugu doen we mee, positieve energie schenken voor vrede, ook bij ons.

Dit is wat gevraagd wordt:

Voor de komende zeven dagen, op het middaguur van jouw lokale tijd, (12 uur) stop dan alsjeblieft voor 10 minuten en zie vrede voor je in Syrië, en dat al dezen die hulp nodig hebben levensbrengende hulp krijgen. Dat is alles. Het is zo weinig om te vragen, maar de kracht is ongeëvenaard.

Stel je een vredespuls voor, golvend over de wereld gedurende een hele week, gefocust op degenen in nood in Syrië. Zet je klok, vraag je vrienden om mee te doen, inspireer je lokale gemeenschap. Dit is hoe wij vrede brengen in een wereld die dit zo hard nodig heeft. Nogmaals, voor 10 minuten elke dag van 14-20 februari op het middaguur van jouw lokale tijd (12.00 uur). Focus je liefde en licht op de mensen van Syrië, evenals op de diplomaten die hun best doen om het staakt het sturen te handhaven.


https://eventnl.wordpress.com/category/meditatie/

Geld in een pot en werk in uitvoering

Vanochtend vroeg zijn ze vertrokken, de drie broers van Sedou, terug naar hun dorp in de Dogon. Drieëntwintig dagen lang hebben ze gebivakkeerd op Here Bugu wachtend op hun geld, of liever gezegd het geld van hun dorp, dat in een bank bij ons in de buurt, in  Sevare, door tussenkomst van Baba, werd geïdentificeerd.

Het gebied in de Dogon waar zij wonen wordt al maandenlang geteisterd door rondtrekkende bandieten die het gemunt hebben op reizigers en dorpen. Ze verplaatsen zich op motors, schieten vee dood, bedreigen en plunderen. Het Malinese leger doet zijn best, de noodtoestand is in Mali afgekondigd, hetgeen het leger de mogelijkheid biedt bandieten neer te schieten.

De oudste broer van Sedou die al het geld bewaarde dat het dorp de afgelopen jaren gespaard had voor een nieuwe watervoorziening ( zie mijn blog Een schot in de nacht en worstelen in .... http://rondombaba.blogspot.com/2011/01/een-schot-in-de-nacht-en-worstelen-in.html) maakte zich zorgen dat het geld gestolen zou worden. Hij nam dus een kloek besluit en begroef het geld, precies zoals zijn voorvaderen dat deden met de schelpjes, in een aardewerken pot in de grond van een akker van zijn vader. Veilig opgeborgen voor de bandieten, dacht hij.

tot in de 20 ste eeuw werden op het platteland kauri's gebruikt als geld tot de fransen het papieren geld introduceerden dat langzaam de overhand nam."Alle eigenschappen die een economie van geld verwacht, zoals duurzaamheid, handigheid, herkenbaarheid en deelbaarheid zitten vervat in deze kleine schelp"

Maar, het was het regenseizoen!

Toen de kust weer veilig leek na een actie van het leger groef hij de pot weer op. Zeven miljoen (omgerekend bijna 11.000 euro) aan papieren biljetten, bestemd voor een nieuwe watervoorziening voor het dorp, had hij er in gestopt. Een groot deel van de papiertjes bleek te zijn veranderd in een knoedel papier maché. Samen met twee van zijn vele broers ging hij naar een bank in het dichtstbijzijnde plaatsje maar daar werden ze weggestuurd. Dus ondernamen ze met zijn drieën de lange reis naar Here Bugu.

Door tussenkomst van Baba was een bank in Sevare bereid de klus op zich te nemen om de biljetten te identificeren en te vervangen. Dat kostte echter wel wat tijd.
Dus installeerden de drie broers zich in afwachting van de uitkomst van de bank op Here Bugu waar ze de dag zittend naast elkaar op drie stoelen doorbrachten, de uren tellend. Soms verplaatsten ze de stoelen en gingen voor de poort zitten, in contact met de “buitenwereld”, het langskomende verkeer op het zandpad; koeien, geiten, ezelkarren, mensen op weg naar de velden, peulmeisjes met de melk in kalebassen op hun hoofd.
Maar de meeste tijd brachten ze door op Here Bugu en bestudeerden de activiteiten, zo ook de opening van de werkdag ’s morgens met alle medewerkers.

We beginnen de dag op Here Bugu in een kring, een mooie kring, met gelijke afstand tussen iedereen en dan volgt er ongeveer een uur van spel en concentratieoefeningen, klap en ritme oefeningen (ook met muziek), oefeningen met stokken en vijfhoekverschuivingen. Allemaal oefeningen uit het pedagogisch euritmie-onderwijs op de Vrije School.

Er gaat veel fout en steeds meer goed en er wordt uitbundig gelachen en heel stil en geconcentreerd gewerkt. Iedereen is aanwezig, van hoog tot laag, tussen de 20 en 25 mensen, iedereen is hier gelijk en niemand wil het missen. Het legt de basis voor de manier van werken voor de rest van de dag.

De broers die nauwlettend kijken en applaudisseren als het goed gaat, hebben stof om over na te denken en te praten de rest van de dag. Er gebeurt hier iets bijzonders maar wat dat bijzondere nou precies is, dat is de grote vraag.

Om vier uur, als de werkdag erop zit, begint de alfabetisering les voor iedereen die eraan mee wil doen. Het is dringen voor de klas. Onze nieuwe vaste medewerker, Diarra, verantwoordelijk voor onderwijs en cultuur, geeft de lessen. Aan het eind van de les kan ik de klas niet in zo dik is de muur van zweetlucht die ontstaan is door het nadenken.

Gister kwam dan voor de broers het verlossende bericht dat het grootste gedeelte van het geld kon worden geteld en vervangen. Het staat nu op de bank en ze zijn vertrokken, terug naar hun dorp. We zullen ons publiek missen.

                  ************************************************************

zondagmiddag is spelletjesmiddag voor de bewoners. Puzzelen en vlechten met paracord meegenomen uit NL is favoriet met een lekker muziekje erbij

kaalslag op de 2e hectare ter voorbereiding van de moringaplantage

de zaaibedden met op de achtergrond de nieuwe windmeetmast voor het windmolenproject

Baba toont de improvisatorische waterleiding

veel bomen moeten gekapt worden zoals de eucalyptus die veel water onttrekt en vervangen door anderen, een gevaarlijk en zwaar werk

voor Sedou is een grote wens in vervulling gegaan, ik kon een camera voor hem meenemen uit Nederland. Hier is hij begonnen aan de eerste portretten. De volgende foto's zijn ook van hem.

voorlopige watertorens waarin het water uit de put opgeslagen wordt om het land te bevloeien

en natuurlijk mag de thee niet ontbreken

de tuinen van Morre, de kunst is om de sla op het juiste moment op de markt en verkocht te krijgen

tomaten, paprika en pepers

en tot slot: na zes jaar koken op een gasfles heb ik nu eindelijk een tweedehands gasfornuis voor mezelf gekocht in Bamako, een "cuisiniere". Een grote nieuwigheid op Here Bugu. Ik heb doodsangsten uitgestaan toen de medewerkers een voor een hun hoofd in de oven staken om te onderzoeken hoe het werkt. Hij brandt namelijk nog te hard, op een grote gasfles. Nadat de eerst probeersels verbrand waren heeft iemand me aangeraden om handgebakken tegels op de bodem te leggen die de warmte temperen. We gaan het proberen!!

Witte zwanen ... Zwarte zwanen

Het is een stuk comfortabeler om met Air France naar Bamako te vliegen dan met Air Maroc. De tijden liggen gunstiger, de vliegtuigen zijn minder oud, de catering beter. De prijs van een retourticket bepaalt met welke maatschappij ik vlieg en dat was de laatste twee keer Air France.

Maar of ik nu overstap in Casablanca of in Parijs, het Malinese leven begint bij de gate naar Bamako, al is de groep passagiers verschillend per maatschappij.

In Casablanca hebben we het Westen al achter ons gelaten. Mekkagangers, kralenketting in de ene en koran in de andere hand zitten op de witte tegelvloer, op de grond, zoals ze gewend zijn, hun vergulde thermoskan met mekkawater naast zich. Op de banken enorme vrouwen kleurrijk uitgedost met kinderen aan de borst, zwarte mannen zwetend in westerse kostuums met flessen whisky in de bekende gele vliegveldtassen en nieuwe smartphones in de hand.

In Parijs is het anders. De Afrikanen zijn veelal westers gekleed, ook de vrouwen. En, minstens de helft van de passagiers zijn tegenwoordig blanken, expats, uit de hele wereld, werkend voor buitenlandse diensten en de ontelbare N.G.O. ’s die op Mali afkomen en verder militairen van de UN vredesmissie, in burger of in uniform, allemaal op weg naar Bamako, de “place to be”, het bruisende bolwerk met veel voorzieningen in een groot gevaarlijk en arm land.

Inmiddels is Bamako ook een beetje “mijn stad” geworden. Het is een overstap tussen de twee extreem verschillende werelden waarin ik leef. De laatste jaren, sinds de problemen in Mali begonnen zijn, is de grote stad Bamako verandert. Als ik nu in Bamako ben bevind ik mij met witten onder mekaar in een grote zwarte stad. Enerverend en leuk om zoveel blanken te ontmoeten uit de hele wereld, zoveel verhalen te horen en ervaringen te delen, meestal in de Engelse of Nederlandse taal. Heerlijk om lekker te eten met een glaasje wijn, te ontspannen en ’s avonds een warme douche te nemen zonder kakkerlakken aan mijn voeten en een bed met schone witte lakens zonder stof en zand.

Soms komt Baba me hier ophalen en overnacht dan ook bij mij in de witte wereld. Hij is niet meer zo verlegen als in het begin maar voelt zich het meest op zijn gemak bij zijn zwarte “broers” en “zussen”, het personeel.
En dan rijden we naar Here Bugu en kost het me minstens een week om als witte weer in de zwarte wereld onder te duiken en te pogen het beste van onze cultuur te delen met het beste van hun cultuur.

Uitdagingen zijn het. Allemaal uitdagingen!

Witte zwanen, zwarte zwanen

Wie gaat er mee naar Engel-land varen?

Engel-land is gesloten

De sleutel is gebroken

Is er dan geen smid in het land

Die de sleutel maken kan?

Lang doorgaan, lang doorgaan

Wie achter is moet voor gaan