donderdag 11 februari 2021

Het schaap en de dood

 


Een jaar of tien geleden speelde zich op Here Bugu het schapendrama af. Iedereen wilde schapen. Ik zag het nut er niet van in omdat de lasten steeds hoger uitvielen dan de baten. Maar hoe ik ook probeerde te overtuigen met cijfers en tabellen, iedereen was het er over eens dat de schapen moesten blijven. Het werd een strijd. Het waren mijn beginjaren. Toen ik nog dacht dat wij en zij hetzelfde denken en ik niet meteen begreep dat achter alles een verhaal zit. Uiteindelijk deelde ik getergd mee dat ik de financiële stekker uit het schapenproject trok. En toen kreeg ik het verhaal te horen. 

Iedere familie, ieder gezin, ieder project had op zijn minst één schaap, liefst een heleboel. Want ’s nachts waart altijd de dood rond, op zoek naar mensen die hij mee wil nemen. Als hij niemand vindt die aan de beurt is pikt hij willekeurig iemand op. In dat geval echter kan een schaap in de bres springen voor de willekeurig gekozen mens, die overleeft en het schaap wordt ’s morgens levenloos aangetroffen. 

Ik was geraakt door het verhaal en vooral de manier waarop ze het vertelden. Diezelfde middag kreeg ik hele hoge koorts. Klapperend en ijlend lag ik de hele nacht te baden in het zweet in mijn bed. 'sMorgens kwam Sedou mijn kamer binnen stormen, trok het muskietennet opzij en riep: Je bent gered, je wordt beter. Het moederschaap is vannacht voor jou gestorven.

Een complottheorie? Misschien zou je het in onze cultuur zo noemen. Maar ik noem het een verhaal en ik hecht grote waarde aan verhalen. 

Een goed verhaal geeft een beeld dat tot nadenken stemt. Een verhaal zet je in beweging. Een verhaal toont ongeziene kanten en er zit altijd een aanknopingspunt naar iets anders in dat je kan inspireren. Een verhaal is niet waar of onwaar. Het is een verhaal.

Wat een opluchting dat een verhaal niet gaat over welles/nietes, niet over jij hebt gelijk of ik heb gelijk. Niet over voor of tegen corona, voor of tegen vaccinaties. Verhalen zetten je verbeeldingskracht op 

een ander niveau in beweging, verhalen stimuleren creatief denken en dat hebben we nodig. 

 

In Mali heerst ook corona, schijnt het. Er heerst ook malaria, tyfus, soms cholera, en nog een heleboel andere zaken waar mensen aan dood gaan. En toen kwam er nog ebola bij en nu covid. De arme mensen zeggen: laat mij gewoon mijn werk doen, mijn leven leven en of de dood me komt halen en met wat dat zien we dan wel weer. 

 

De afgelopen drie weken ging het bij mij ook mis. Het begon met malaria en daarna tyfus, een veel voorkomende combinatie. Ik was behoorlijk ziek. Gelukkig ben ik er weer doorheen gekomen. Aan de ene kant gewoon door infusen en pillen maar ook begeleid door een enorme toegewijde en liefdevolle verzorging. De Peulvrouwen rolden hun matten uit voor mijn huis om te waken en te bidden. Ik werd elke dag gewassen en daarna ingesmeerd met carité boter. Gevoerd met lepels kippenbouillon en 's nachts sliep iemand in mijn buurt. De kinderen kwamen kommetjes verse melk brengen en besjes. En Sedou kwam 's morgens met een verse kruidenmelange op een blauw bord waar hij thee van maakte:Blad van de citroenboom, het blad van de guaveboom, bananenblad en bamboeblad.

We hebben inmiddels 50 schapen. Maar voor zover ik weet heeft geen schaap zich hoeven offeren.


sedou met de kruiden voor de tyfusthee
Sedou met de kruiden voor de tyfusthee


In Mali op het platteland is nog een soort oerritme waarin  leven en dood dicht naast elkaar liggen. Verzekeringen zijn er niet. Gezondheidszorg is niet vanzelfsprekend. De omstandigheden waarin de mensen leven zijn extreem zwaar door armoede, klimaat en oorlog. Op alle terreinen is verbetering nodig. Je krijgt niets cadeau. Maar het leven is krachtig en kleurrijk. De nadruk ligt altijd op de oplossingen en niet op de problemen. Nergens lach ik zoveel als hier. De dankbaarheid voor het leven, dat even vanzelfsprekend is als de dood, is groot.


En de moraal van dit verhaal?

Verhalen! Literatuur! Lees en vertel verhalen, lees gedichten. De grote schrijvers en dichters hebben altijd al geschreven over leven en dood en hoe ze bij elkaar horen. Het verrijkt het leven en maakt de dood vertrouwder.  

Stel je toch eens voor dat we het daar samen over gaan hebben!

Over leven en dood.




de nachtelijke rijst en gerstleveringen gaan nog steeds door

bij ons leren de vrouwen haken







bij de Peulen doen de mannen ook handwerk

de voorbereiding van het leer voor de tassen

10 tassen voor de verkoop in Bamako

van de verschillende moestuinen is de tuin met de biologische kool het grootste. hier heerst een enorme concentratie van het groeien van de kool, een intense bijzondere stilte


de nieuwe graanmolen waar de vrouwen en kinderen 2x per dag de gierst komen laten malen is een enorme hulp, veel minder zwaar stampwerk daardoor

zij komt trots haar nieuwe jurkje voor naar school laten zien waar haar moeder  mooie stukjes fluweel op genaaid heeft

het nieuwe bankstel wordt per driewieler bezorgd over de weg dwars door bandietenland

bij mijn afscheid laat Baba foto's van de sneeuw zien

 s morgens om 7 uur, hoeveel besjes heb jij al?

zondag 10 januari 2021

Fotoverslag: december was een feestmaand

De maand december zat vol met feestelijke gebeurtenissen. 
Allereerst de rijst- en gierstactie die een groot succes was, elke dag feest om even op de bankrekening te kijken. Inmiddels zijn mensen er voor Here Bugu op uitgetrokken in alle richtingen om de benodigde hoeveelheid rijst en gierst in  te kopen. Als alles goed gaat zal dat neerkomen op zo'n 33 ton rijst en gierst. De komende weken zal dat in partijen hier binnenkomen. Daarna moet het geregistreerd worden en het meeste gezeefd, ontkaft en goed opgeslagen. Als dat allemaal achter de rug is wordt het beetje bij beetje verdeeld. 
En dan was er natuurlijk het feest voor Kerstmis waarin verschillende groepen kinderen en volwassenen hun prestaties met de 'cupsong' lieten zien met een djembeband erbij als dank voor de actie. Een uur lang direct bij te wonen via de livestream op instagram.
En tenslotte op 31 december een enorm kinderfeest, traditie getrouw georganiseerd door de jongeren van Here Bugu voor de kinderen. Het was geweldig en er waren zeker meer dan 400 mensen aanwezig. Het hoogtepunt waren de 400 stokbroden die belegd werden met kip, sla, tomaten en uien, alles uit de eigen farm. Elk kind kreeg een half gevuld stokbrood, een enorme traktatie, waarvoor de vrouwen van Here Bugu de hele dag achter de vuren hadden gestaan.
Er is veel gefilmd maar hier onder een fotoverslag, sommige foto's van mindere kwaliteit omdat ze uit de video's geknipt zijn.



De vrouwen hebben een onderonsje tijdens het feest, ik hou van de ontspannen houding van de linkervrouw met haar schaal op 't hoofd.

Het Oudejaarsfeest
spelletjes

  De chauffeur en de beide wevers bestuderen onze prachtige brochure.

 

                  De keuken, het was warm en toch hard werken met z'n allen.

de wever 'loopt' zijn schering


het twijnen op de klosjes voor het weven
 

 de geweven rollen

Een groot deel van Here Bugu bestaat uit moestuinen waar we allerlei methodes uitproberen, ook met het maken van goede compost.



De leerling boekhouder.

Soms zijn de kinderen zo moe van het vele werken dat ze eerst een beetje moeten slapen.

Deze keer kleien, opdracht: een koe.






De jonge Peulvrouwen leren eenvoudige armbandjes voor lokale verkoop, een groep volwassen vrouwen zit op de haak en brei- club en en passant krijgen ze voorlichting over gezinsplanning en dat soort zaken.
Maar zij schuurt net zo lang tot de flessen-kalebas helemaal glad is en kan dienen als melkkan.

Vanwege de grote hitte kreeg ik een hoed cadeau en op de foto zag ik eigenlijk pas dat het de voering is.

Deze kleine plantjes van 12 jaar geleden werden..


..deze prachtige palmbomen!


Vroeger hadden we buitenbioscoop, vanwege de onveiligheid kan dat niet meer, maar we doen het voor de interne mensen toch op mijn terras, waar het vol is tot en met op de trap. Het was een spannende film (voor sommigen)

En elke ochtend zijn er nog steeds in diverse groepen en soms samen: de oefeningen.






 

dinsdag 29 december 2020

Een marktkoopvrouw zonder portemonnee

Merci nos amis en Hollande, dank jullie, onze vrienden in Nederland
Sedou de gardien heeft dit geschreven en opgehangen. Het resultaat van de rijst en gierst actie is overweldigend, het bedrag staat in de mail die bij deze blog hoort wanneer je lid bent (uit veiligheidsoverweging)


De moeder van Baba

De moeder van Baba staat elke dag op de markt. Het is haar lust en haar leven. Ze verkoopt geen eigen spullen. Ze doet aan de ‘troc’, ruilhandel. Ze ruilt melk van de Peulen tegen gierst van de Dogon tegen verstelwerk van kleding van haar zoon die kleermaker is tegen zout van de Touareg, tegen gedroogde vis, tegen suiker, tegen mais, tegen bourgou, tegen kruiden. Ze kent iedereen en iedereen kent haar.

 


Het draaien van het wiel

Mali heeft 35 verschillende etnische groeperingen met verschillende talen en culturen. Mali (nijlpaard) is Mali geworden na oorlogen, kolonisatie en dekolonisatie. Gedeeltelijk zijn de grenzen op de kaart getrokken langs een liniaal. Tot voor kort is het de mensen van Mali gelukt in vrede met elkaar te leven en één van hun geheimen was de ‘troc’ (uit het grieks:

wiel, hoepel, ring). 


De Peulen hebben vee, melk, yoghurt, en hun vrouwen vlechten kunstige kapsels, de Touareg hebben zout, sieraden en kamelen, de Bozo vis, de Dogon gierst en uien, de Bambara de smeden en de pottenbakkers. De onderhandelaar tussen de één en de ander gaat niet voor winst maar ziet er op toe dat iedereen, inclusief hijzelf, krijgt wat hij nodig heeft. De één heeft houten palen nodig, de ander schapen omdat zijn vrouw net bevallen is, de man die palen 

heeft liggen heeft stoelen nodig voor het huwelijk van zijn dochter en de man van de stoelen legt er nog wat brokken zout bij om de deal rond te maken. De ‘marchand’ heeft geen 

schriftje. Hij kent de waarde van de spullen, hij kent de mensen en hij weet wat ze nodig hebben. Moussa levert 30 kilo meel in en wil er wat anders voor terug. Als hij een paar uur later langskomt ligt het klaar. En soms ligt er een verrassing bij om de deal in evenwicht te brengen. Iedereen heeft tenslotte zout of suiker nodig. Er zijn altijd getuigen en bij een 

conflict de dorpsraad. Dan overlijdt ineens de onderhandelaar, de marchand. Binnen een paar uur lig je hier onder de zoden. Iedereen die wat te goed had bij hem meldt zich en nog dezelfde dag wordt alles geregeld en beklonken. Er is vertrouwen en er is verbroedering bij 

de troc én een hoge gunfactor. De troc hield en houdt op het platteland nog steeds de maatschappij bij elkaar.

 

Twee systemen

De eerste handelaren, commerçanten,  kwamen van buiten Mali. Er werd betaald met schelpen, kauri, en later met papiergeld dat werd geïntroduceerd door de Fransen. (de grootouders van Sedou hadden nog potten met kauri’s onder de grond, zie mijn hilarische blog van 23 jan 2016 geld in een pot)


Volgens Baba, zelf Chef de Famille van een familie van minstens 80 personen die allemaal thuis zijn in de troc, waren de Franse kolonialen tegenstanders van de troc. Zij voerden de ambtenarij in en daarmee de bureaucratie. Chefs de Villages (dorpshoofden), marchands (onderhandelaars), de dorpsraden en getuigen moesten vervangen worden door burgemeesters, wethouders, boekhouders, rechters en advocaten. Dat is gebeurt.

Sindsdien zijn er twee sociaal/economische systemen in Mali.

De elite, de regering, de handelaren, de scholen en universiteiten, de ambtenaren, de Ngo’s en alles wat daarbij hoort zitten in het ene systeem. Tenminste als ze in functie zijn. Ik heb velen ontmoet die, als ze eenmaal thuis zijn, hun westerse outfit afleggen, zichzelf overgieten met een traditioneel kruidenwater om de vreemde cultuur af te spoelen en overstappen op hun ‘eigen’ gewoonten. het overgrote deel van de bevolking leeft in het andere systeem. In werkelijkheid kan op het platteland geen burgemeester belangrijke besluiten doorduwen zonder toestemming van de Chef de Village. Zoals geen man een besluit kan nemen over familieaangelegenheden zonder de toestemming van zijn moeder. 

 

Systemen die elkaar verwoesten

Ik denk dat de situatie met de extreme corruptie, de verwarring, en de oplaaiende conflicten waarin Mali zich bevindt in belangrijke mate te maken heeft met de botsing van twee extreem verschillende culturen. Een botsing waarbij de macht van het geld met geweld en gewetenloos sociale systemen verwoest.' Alles van waarde is weerloos' zei de dichter Lucebert al. Maar ook sociale systemen hebben  hun negatieve kanten. De ontwikkeling van het individu wordt tegengewerkt, het sociale heeft altijd voorrang.  Dat rechtvaardigt echter niet om het kind met het badwater weg te gooien. Neem het slechtste van je cultuur en deel het met het slechtste van de cultuur van de ander is in Mali realiteit geworden in de strijd om de macht. 


Wederkerig 

Op Here Bugu nemen we het beste van beide culturen en combineren dat. Ook een soort troc. Wij noemen het : wederkerigheid. Een goed voorbeeld daarvan is één van onze projecten, het fonds Yère Dème, wat zoiets als 'reik elkaar de hand' betekent. Medewerkers, die allen slechts een vergoeding voor hun werk krijgen, kunnen hieruit een som geld vragen. Bijvoorbeeld 

voor zaaigoed voor hun veldje of om een koe of schaap te kopen. Het gaat om iets waarmee  ze kunnen onderhandelen en  hun levensomstandigheden kunnen verbeteren. ( voor medicijnen e.d. kunnen ze terecht bij het noodfonds). Er is een schrift waarin nauwkeurig wordt opgetekend hoeveel ze krijgen en wanneer en in hoeveel termijnen ze terugbetalen. Ik doe de kascontrole als ik hier ben. We hebben veel verschillende projecten op Here Bugu. Koeien, schapen, eigen stukjes grond, de keuken, kippengaas, leren tassen, de smid enzovoort. Elk project heeft periodes in het jaar dat ze verdienen en andere waarin  ze moeten investeren. Er vindt troc plaats tussen de verschillende projecten voordat het geld weer terug in de kas beland en genoteerd wordt. Het voegt iets belangrijks toe aan het leven op Here Bugu. Het voegt toe dat mensen elkaar helpen, op elkaar betrokken zijn en de projecten doorgaan, ook 

in moeilijke maanden. Het heeft lang geduurd voordat ik begreep wat er gebeurde. Intussen vind ik  het een enorm voorrecht om hier bij betrokken te zijn. Geld is voor de mensen van Here Bugu, van Stichting Rondom Baba en voor onze donateurs veel meer dan een betaalmiddel. Wij kiezen ervoor om geld in te zetten om een positieve impact te hebben op onszelf en op de maatschappij, het milieu en de cultuur. Ook dat is wederkerig! Ook dat is 'Troc'. En troc komt altijd bij jezelf terug, daarom heet het zo.


een ontmoeting van verschillende culturen


Na een jaar gaat het een heel stuk beter met de familie van Sekou, de vluchtelingenfamilie die hier vorig jaar met een grote groep anderen strandde. Sekou, in het midden, is de jongen van het been. 

 

zondag 20 december 2020

Mijn Kerstverhaal


 🎄🎄🎄

Vorige week kwam iemand op bezoek vanwege een noodzakelijke formaliteit. Om veiligheidsredenen kwam hij incognito, in een gewone auto en zonder ambtstenue. Ik had hem nooit eerder ontmoet. Toen hij aankwam was ik nog met het klasje kinderen bezig. Baba maakte met hem een rondgang over het terrein. Toen ze terugkwamen zaten ze een tijdje te kijken naar de kinderen en wat we aan het doen waren.

Daarna zaten we samen aan mijn tafel op het terras. Ik keek naar hem. Hij was anders dan de mensen die ik hier gewend ben. Lichter van huid leek het, hij had iets doorschijnends. Hij had prachtige handen en stotterde. Hij had een traditionele boubou (mannenjurk) aan maar met een originele toets. 

Ineens vroeg hij terwijl hij van mij naar Baba keek: “Wat is Here Bugu?” Baba antwoordde: ”Here Bugu is een ecologische gemeenschap met opleidingen en projecten”. Hij bleef ons aankijken en zei: “Dat is niet het antwoord wat ik zoek”. En hij vervolgde:” Here Bugu is een dak dat rust op vier zuilen. Die zuilen maken jullie en die heten: oprechtheid, respect, werk en vergeving.” Later, toen hij vertrokken was, voelde ik verrast nog lang zijn aanwezigheid.

                                  

                                    ☆ ☆ ☆ ☆ ☆                                                    

’s Avonds lag ik vanonder mijn muskietennet naar de sterren te kijken en dacht na over zijn woorden. Een dak op vier zuilen. In de Dogon, een provincie in Mali met een bijzondere cultuur, staan de  zogenaamde togunas. Een toguna is een vergaderplaats voor mannen. Het bestaat uit een dik dak van stro van de gierst dat rust op prachtig bewerkte houten pilaren. Het dak is laag. Een toguna is een heilige plaats. Er mag alleen met wijsheid gesproken worden en als je woedend opspringt stoot je je hoofd aan het dak en verliest je respect. Iemand die liegt wordt onherroepelijk bestraft door de geest van de toguna, nu of later in zijn leven. In de klassieke oudheid in Zuid Europa hadden we tempels. Een tempel is ook een dak, een dak dat rust op machtige zuilen. Tempels hadden een complexe religieuze, politieke, sociale en economische functie in de maatschappij. Togunas en tempels zijn plaatsen waar het fysiek menselijke en het geestelijke elkaar doordringen.

                                                                 ☆☆☆        

Welke vier namen zou ik aan mijn eigen zuilen geven vroeg ik me ineens af, aan mijn eigen heilige plaats, aan mijn tempel of toguna? Op welke vier pijlers berust mijn leven? En is elke zuil goed onderhouden of zijn sommigen afgebrokkeld, zit er betonrot in of breuken? Als het goed is worden, in tegenstelling tot fysieke zuilen, onze geestelijke zuilen met het ouder worden sterker en kunnen ze zwaardere lasten dragen. Is dat zo? Wie woont er in mijn tempel, mag iedereen er in of is hij gesloten voor sommigen. Het werden te veel vragen en ik ben in slaap gevallen. 

Vanochtend heb ik een schriftje gevouwen van wat kopieerpapier. Op de buitenkant heb ik geschreven: 

Yvonne Gerner, de vier zuilen van mijn tempel, 

een Kerstoverpeinzing van 2020.

De Kersttijd van 2020 kenmerkt zich door isolement, in Nederland en in Mali, zij het om verschillende redenen. Een goede aanleiding om te mediteren over de kwaliteiten van onze zuilen en daar iets over in een schriftje te schrijven. Maar,

                                                                          

 met of zonder schriftje, 

wens ik iedereen die dit leest 

een bijzondere Kersttijd toe 

met een warm en helder vuurtje 

in het heilige binnenste van je tempel.

🎄🎄🎄 



 zonnen sterren en manen met de vingers


genieten in de klas


maar eerst lopen ze vanaf zonsopgang om bladeren en besjes te zoeken voor het eten


en na de school moeten ze gierst stampen, zwaar werk, maar ze zijn er ook trots op. Wat ze niet weten is dat er volgende week een grote graanmolen wordt geïnstalleerd en de vrouwen en kinderen van dit 
dagelijkse zware werk verlost zullen zijn


de hutten worden steeds meer onderhouden. Deze familie heeft zelfs een hekje om de hut gemaakt en ..

naast de hut hebben ze hele mooie kippenhokken en een voederplaatsje gemaakt.

Samen komen we er wel!

kleine Sjang

Na het verhaal van vorige week nu een mooi voorbeeld hoe samenwerking ook kan. Dit zijn zware tenten van zeildoek (geen plastic). Deze tenten die ze kregen bleken de stormen ook niet te overleven en lagen zeer snel allemaal plat. Onze Peulen hebben nu de ijzeren tentstokken voor iets anders gebruikt en de tenten over hun eigen stevige hutten heen getrokken en daaraan vastgemaakt. Zo zijn ze goed verankert en bieden ze extra bescherming.



PS

Ben je nog niet geabonneerd op deze blog dan ontvang je ook niet de bijbehorende email.

daarin staan de mensen die doneren en daar vermeld ik ook het totale bedrag dat al binnengekomen is. De blog is daar te openbaar voor, dus abonneer je als je dat wilt via de rechterkolom hierboven.