Weggaan en aankomen

Overgewicht
“Heb je zin om te gaan” is de meest gestelde vraag van de laatste week. Eigenlijk niet moet het eerlijke antwoord zijn. Dat betekent niet dat ik geen heimwee naar Mali heb, maar ik ben nu hier en geniet van het fietsen door de frisse herfstwind, van samen met de kinderen zijn, van het heerlijke eten, van de vele gesprekken, van de televisie soms, van de krant lezen, onder een goede douche staan, onder de dekens liggen. Ik voel me heerlijk thuis in het appartement van Irene in Den Haag dat ze me genereus ter beschikking stelt, en mijn nicht Regina heeft haar auto aan me uitgeleend.
Ik hou niet van afscheid nemen, van weggaan en al helemaal niet van koffers pakken, een terugkerende misere want ik heb altijd teveel, veels te veel. Hoe goed ik het ook probeer te organiseren ik eindig altijd de avond voor vertrek wanhopig tussen de koffers met een enorme hoeveelheid die ik mee wil nemen en een weegschaal die aangeeft dat het niet kan. Wat moet eruit, de kaas van 1,5 kilo, de pakken koffie, runderworsten? Homokineet voor de Kanarie van Rijk en Jolanda , printer van Ellen, gasbranders, kleding van Marjolein, spelletjes voor de kinderen het moet allemaal mee! Na een korte nacht en laatste afscheidstelefoontjes brengt Bertram me naar Schiphol met twee grote koffers, samen meer dan 50 kilo en handbagage die dubbel zo zwaar is als toegestaan, duidelijk geval van obesitas. Als je echt iets wilt en je bedoelingen goed zijn dan werkt het universum mee, ik tref een vriendelijke grondstewardess en passeer moeiteloos de incheck bali. Ik vlieg met Afriquia over Tripolis en geniet weer van het onderweg zijn en de ontmoetingen die dat met zich meebrengt.


ontmoeting met Kadaffi op het vliegveld in Tripoli

Ont-wikkeling
Voor vertrek heb ik mezelf een cadeau gedaan, de autobiografie van Keith Richards, gitarist en medeoprichter van de Rolling Stones, een pil van 600 pagina’s. Niet dat ik een fan was van deze band maar in “De wereld draait door” vertelde popkenner Leo Blokhuis zo geestdriftig en smakelijk over het boek dat ik besloot het te kopen. De televisie is een machtig medium en als het je lukt om gepassioneerd en to the point over iets te vertellen dan zet je mensen in beweging, blijkt wel.
Afgelopen maanden heb ik gebruikt om te vertellen over mijn werk voor de Stichting, over Here Bugu, om de kring mensen uit te breiden die ons financieel willen steunen. Maar niet alleen daarom vertel ik mijn verhaal. Door mijn werk in Mali en vooral door de wijze waarop we het doen, krijg ik een andere kijk op de zogenaamde “ontwikkelingssamenwerking” en op vraagstukken als integratie, Islam, man-vrouw verhoudingen armoede en crises en wat wij in het Westen daarvan kunnen leren. Ik heb deze keer een presentatie gedaan voor de bovenbouw van de Vrije School en vertelde ook over het werk in een godsdienstles van de hoogste klas. Fijn om te doen. Al die gesprekken bij elkaar helpen me om de essentie van de materie beter te pakken te krijgen en onder woorden te brengen. De omstandigheden waaronder ik werk zijn in vele opzichten zwaar maar mijn enthousiasme over het belang en de inzichten die het oplevert groeien alleen maar. Ik hoop steeds meer mensen daarmee te bereiken vanuit hier en wanneer ik in Nederland ben. En natuurlijk ook de kring te vergroten van mensen die met een kleine bijdrage dit project willen ondersteunen. Het sleutelwoord voor onze manier is “gemeenschapsvorming”. Gemeenschapsvorming met verschillende culturen als drager van vreedzame ontwikkeling op economisch, sociaal en cultureel gebied.


op de Vrije School Den Haag met Frank Oele


Keith Richards
Op blz. 53 schrijft Keith Richards, die opgroeide in armoede, over een ervaring toen hij een jaar of vijf was en op stap met zijn opa Gus:
“ G: Heb je een penny bij je?
K: yes Gus
G: zie je dat kind op de hoek?
K: yes Gus
G: geef het aan hem
K: What, Gus?
G: toe nou, hij heeft het slechter dan jij
Ik geef de penny
Gus geeft me er twee terug.
Die les heb ik onthouden.”

Topsalarissen
In de Volkskant van vrijdag zie ik een overzicht over de hoogste salarissen bij hulporganisaties. 20 voorbeelden tussen de 162.306 euro en 103.039 euro. Er wordt nu paal en perk aan gesteld: ze mogen niet meer verdienen dan 124 duizend euro! En als er twee directeuren zijn hoeven ze niet te delen, ze krijgen het alletwee.

Aankomst
Inmiddels ben ik na een voortreffelijke reis via Tripolis en Bamako op Here Bugu aangeland. Een hartelijke ontvangst, zonder mij vinden ze het maar niets hier. Het is warm, veel ongedierte, een dode muis in mijn bed, en een land dat vol staat met van alles en nog wat, klaar om te oogsten. Het ziet er wat rommelig uit en je kunt goed zien dat de regens en stormen enorm hebben huisgehouden. Een prachtige boom, waarin het heerlijk toeven was op een afgeknotte zijstam,is omgevallen. De afgelopen twee maanden is er heel veel regen gevallen en de muskieten doen hun werk, heel veel malaria voor iedereen.


Terreurdreiging
In Bamako werd ik gebeld door de Nederlandse Ambassade. De franse regering heeft Mopti en de Dogon tot rode zone verklaard, d.w.z. dat je daar erg op zou moeten passen. Niet ’s avonds op pad, niet de stad uit met de auto, goed opletten. Voor degenen die deze richting uit willen komen wil ik zeggen: maak je geen onnodige zorgen. Er is inderdaad trammelant met de franse tak van Alqaida in Mali. Ze hebben 8 gijzelaars ver weg in de noordelijke woestijn. De achtergrond van het verhaal is heel complex en zoals altijd is een arm land de dupe. De verhouding tussen Frankrijk ( oud kolonisator) en Mali is slecht. Frankrijk zet Malinesen het land uit (zelfs als ze er al 40 jaar wonen) en bevriest de geldstroom die vanuit Frankrijk via de Malinesen die daar werken naar Mali gaat. Een hele groep Malinesen is met Air France geboeid in Bamako aangekomen. Uit protest hebben de malinesen het vliegtuig in de fik gezet. Frankrijk profiteert behoorlijk van zijn oud kolonie en begint dat te verliezen. Sarkozy beledigd voortdurend de Malinese president. Alqaida heeft een groep terroristen die onder de vlag van de Islam huishouden in Mali, Mauretanie, Algerije en Niger. Ze beschikken over enorme middelen, duizenden spiksplinternieuwe 4wheeldrives, geavanceerde wapens enz. Van wie? Ze gijzelen Fransen om Frankrijk uit te dagen en geld te verdienen. Frankrijk, op zijn nationale franse pik getrapt, zet militaire middelen in en Alqaida dreigt met meer gijzelingen. Frankrijk roept alle toeristen op niet naar Mali te gaan om de Malinese regering onder druk te zetten. De arme bevolking is het slachtoffer van deze politiek. Mali heeft geprobeerd een militair samenwerkingsverband op te zetten met Mauretanie, Niger, Algerije, Tsjaad om de terroristen aan te pakken. Dat is mislukt. Alleen kunnen ze er niets tegen beginnen en ze hebben nu besloten voornamelijk via diplomatiek overleg uit de impasse te willen komen ook om te voorkomen dat Mali in een oorlog terechtkomt.Dit in het kort zoals ik het tot nu toe begrepen heb. De Alqaida, en de Toearegs die voor hen werken, lopen hier echt niet rond. Je moet alleen niet ’s nachts in je eentje op pad gaan en onverstandige risico’s nemen. Tot zover, ik blijf het nieuws volgen. Maar het toerisme is gedaald tot een zeer laag pitje door dit gedoe en dat is catastrofaal voor het land.
Ik neem ondertussen een paar dagen om te acclimatiseren en dan gaan we weer hard aan de slag; er is veel werk te verzetten waarover later meer.


ali en idrissa oogsten de racide, pinda's en voer voor de beesten


pinda's drogen in de zon


mais


de ateliers schieten op


Baba met de eerste bananenoogst


en als toetje kleinzoon Mans als echte Touareg

Zaaien en planten op Here Bugu en eenden die slangen opblazen

Here Bugu woonhuis

De nacht van de vallende sterren.
Het is acht uur ‘s avonds en ik lig op het dak onder mijn klamboe. In de regentijd dalen en rijzen de temperaturen soms aanzienlijk binnen een uur. Vlak voor de storm en de regen wordt het ondragelijk heet en klam. Deze avond is het weer zo ver maar ik ben toch op het dak gaan liggen omdat het de nacht van de kometen en vallende sterren is en de nachtelijke hemel nog helder. Het is broeierig heet en het lijkt wel of ik in een tropisch oerwoud lig. De kikkerkoren zijn oorverdovend. Er zijn koningskikkers en werkkikkers, vrouwenkoren en mannenkoren en allemaal hebben ze een ander soort kwaak. Dan zijn er nog de hele grote nesten in de eucalyptusbomen met de wevervogels. Die vliegen de hele dag af en aan met doorntakjes om de nesten te repareren. ‘s Nachts hebben ze denk ik echtelijke ruzies en vliegen krijsend het nest uit. Ook de ezels laten zich niet onbetuigd en af en toe snateren de eenden luidruchtig. Overdag lopen de drie eenden, altijd met zijn drieeen, gezellig keutelend over het terrein. Maar ’s nachts veranderen ze in jagers en vangen ze slangen. Ze zoeken de slangen op die tussen de planten kronkelen en als er een aanvalt dan steken ze razendsnel hun snavel in hun opengesperde bek en blazen hem op. ’s Morgens vinden we de leeg gelubberde huiden van adders.
Aan de horizon rommelt de donder, het klinkt alsof er een leger tanks in aantocht is. Die associatie is niet zo gek. In verband met de terroristische aanslagen in het oosten van Mali door Al Quaida worden hier in de omgeving militairen voorbereid voor de strijd. Vorige week lagen er ineens militairen met grote schietapparaten op hun schouders in de bosjes langs de weg naar mijn huis. Ze waren aan het oefenen.
Ik heb geluk. Midden onder de oorverdovende symfonie van dierengeluiden zie ik ineens een ronde vuurbal met staart door de hemel suizen. Ik prevel mijn innige wensen voor de bloeiende toekomst van Here Bugu en val in een onrustige slaap. Ik wordt wakker omdat Tjakko aan mijn klamboe rukt. Het is dood en doodstil en dan breekt er een waanzinnig onweer los gepaard met enorme windvlagen en bliksem. De regen klettert als een dicht gordijn naar beneden en het is een hele kunst dekens, matras en klamboe in het donker over de smalle trap naar beneden te sleuren terwijl ik ook mijn inmiddels doorweekte pyjamabroek waar het elastiek van is uitgedroogd, omhoog moet houden. De temperatuur is inmiddels in 15 minuten drastisch gedaald. Sedou komt, gewikkeld in een plastic zeil en met een zaklamp door de glibberige modder om een nieuw bed voor me op te maken op het terras maar ook daar slaat de regen dwars door de muskietenhorren. Dan maar de slaapkamer waar de hitte van de dag nog hangt en de muggen rondzoemen. De volgende ochtend staat Here Bugu onder water en de zon begint weer opnieuw met het opwarmen tot de volgende onweersuitbarsting. Sedou gaat vandaag een regenpak kopen in Mopti, we vinden dat dat bij zijn werkuitrusting als gardien hoort.

Here Bugu na een regenbui

Carème
De vastentijd is weer aangebroken, de ramadan of hier carème genoemd. Het was nogal een gedoe want iedereen wacht op het nieuws van de imam die het eerst de maan gezien heeft. Net zoiets als het eerste kievietsei. Omdat het regentijd is en veelal bewolkt zijn de meningen van de imams verdeeld. Via radio en televisie wordt iedereen op de hoogte gehouden maar er brandde een strijd los over de vraag of de maan nou wel of niet gezien was, waar precies en door welke imam. Het gevolg was, dat van de werklui, die ’s morgens naar Here Bugu komen om aan de nieuwe ateliers te bouwen, de ene helft al was begonnen en de andere helft nog niet. En dat gold voor heel Mali.
Omdat ik zo nauw betrokken ben bij het wel en wee van de familie van Sedou maak ik de carème nu van dichtbij mee en begin de enorme waarde ervan ook te erkennen. Ik vond het hele vastengedoe in een land als Mali een aanslag op het leven. Mensen die toch al op de rand van het bestaan leven en voor hun gezondheid moeten vechten drinken en eten niet van zonsopgang tot zonsondergang. Het hele economisch leven wordt erdoor ontwricht, vrouwen moeten dubbel zo hard werken. Ze staan om 3 uur op om het eten voor te bereiden, daarna bidden, en dan begint hun gewone werkdag met eten maken voor de kinderen, naar de markt, huishouding enz. De werklui hier op het terrein doen zwaar lichamelijk werk, je ziet ze lijden.
Maar, in het sociale leven en het gezinsleven is het een heel bijzondere periode. Er ontstaat een tastbare saamhorigheid en mildheid. Iedereen weet van elkaar dat het moeilijk is en accepteert en ondersteunt elkaar. Aan het eind van de dag als de zon ondergaat geniet iedereen gezamenlijk van het breken van de vasten, van de eerste slok water en de dadel die gegeten wordt. Ook de nachtelijke maaltijd heeft een speciale stemming. Ik kan me heel goed voorstellen dat mensen hieraan gehecht zijn. Ze maken het mee vanaf hun kindertijd en het is een eer als je ook mee mag doen.

eerste slok bij zonsondergang


Oorlog in Dialangou
Een paar maanden geleden is een oude man overleden, de naaste medewerker van de chef. Zijn vrouwen en kinderen bleven achter in een lemen huisje, gebouwd met behulp van microkredieten. De man bleek nog een eerste vrouw met volwassen kinderen te hebben in de woestijn. Die hadden gehoord van zijn overlijden en kwamen naar Dialangou om het huis op te eisen. Ze begonnen de spullen en de vrouwen en kinderen eruit te gooien. Het geheel escaleerde want de bewoners van Dialangou kwamen hiertegen in opstand. Tenslotte werd Baba erbij geroepen nadat de burgemeester van Mopti niet thuis had gegeven. Baba is een bemiddelaar en nog nooit heb ik meegemaakt dat hij op scherp gaat. Maar deze keer kwam hij en zag dat de situatie gevaarlijk was. De messen, zwaarden en knuppels waren aan beide kanten in de aanslag. Hij belde zijn vriendjes bij de politie en vroeg ze onmiddellijk te komen en het conflict te stoppen desnoods door de vreemdelingen in de gevangenis te stoppen. Baba vertrok en hield vanaf Here Bugu, krom lopend van de maagpijn, voortdurend telefonisch contact met zijn politievrienden. Twee dagen duurden de onderhandelingen en toen vertrokken de vreemdelingen met de staart tussen de benen huiswaarts. De rust was weergekeerd en de volgende ochtend stond een groep Bella mannen langs de weg om Baba toe te juichen. Het is een bijzondere gebeurtenis omdat de Bella nooit inmenging van buitenaf willen, het is een opgejaagde groep, te vergelijken met zigeuners. Dat ze nu beschermd zijn door een officiële instantie als de politie is een grote stap voorwaarts in hun integratie.

overleg met de vrouwen

Nieuws van Here Bugu
Door een grote gift van een recyclingwinkel in Leidschendam zijn we hard bezig met het bouwen van een gebouw van 23 meter bij 6 meter waarin drie werkplaatsen komen, één voor houtbewerking, één voor metaalbewerking en een ruimte voor handvaardigheid, w.s. leerbewerking. In de ruimtes zal opleiding gecombineerd met productie gaan plaatsvinden.
Elke dag komt een werkploeg, stenen worden gebakken, muren gemetseld, ramen en deuren geplaatst.

de ateliers in aanbouw

De ezel is helemaal genezen van zijn verwondingen. En het vervolg: Elke veertien dagen is er op zondag een bijeenkomst van mannen uit de omgeving om over van alles en nog wat te praten wat het leven in dit gebied betreft. Elke keer komen er meer mannen en van de families waar geen man is mag de vrouw komen ( heel bijzonder). Tot mijn verbazing zeiden de meesten op de vraag waar ze woonden: Here Bugu. En nu blijkt dat de vaste bewoners (dus niet de Peulen die hier ongeveer 6 maanden per jaar bivakkeren) dit hele landbouwgebied hebben omgedoopt tot Here Bugu. Half november willen ze het grote slachtfeest, de Tabaksi, hier gezamenlijk vieren. Iedereen draagt bij aan de kosten. Dat wordt een feest met grote vuren en pannen, zang en dans. Kom het meemaken. Binnen een jaar is Here Bugu uitgegroeid tot een bekende en gewaardeerde plek. Ook een goed voorbeeld van integratie mede dankzij de enorme stuurmanskunst van Baba.


Christian plukt zijn favoriete, onbespoten blaadjes voor een heerlijke groentesaus

Nu de regentijd is begonnen is het plant en zaaitijd. Er is maïs gezaaid en pinda’s. Daarnaast staan er nu: bonen, basilicum, sinasappel- en citroenbomen, bananen, mango’s, papaja’s. guaves, verschillende bomen met medicinale bladeren, zoun zoun en gim gim ( vruchten die ik nog niet ken), grenadines en vele inheemse bloeiende planten en sierstruiken.
Over een jaar is het een grote groene schaduwtuin hier. Door de regen is het nu sowieso groen. Elke dag plukken we blaadjes waar een vitaminerijke groentesaus van gemaakt wordt.

Sedou plant

namassa of bananen



papaja

Er is een grote vijver in aanbouw voor viscultuur met huisjes eromheen voor eenden en ganzen. Er is een geit, een ezel, schapen ( nu in de brousse met een herder mee waar ze zich vol en rond eten). Een hele grote wens is flowforms aan de vijver voor de vitalisering van het water en vooral om iets moois hier neer te zetten naast al het praktische.

Sedou en de dierenarts ( voor oormerken en inentigen)in de buurt van Bandiagara (Dogon) waar de schapen verblijven

de herder


kindje bij de herders eet een sebe (vrucht die wij niet kennen)

In Dialangou lopen nog microkredieten en de initiatieven van de bevolking gaan gestaag door. We hebben een hele goede band met ze hetgeen bijzonder is voor de Bella.
De kookcursus heeft veel opgeleverd. De 20 vrouwen koken nu op zonne energie en met hooimanden wat ze veel geld en tijd bespaart. Bovendien verlicht het de taak van de vrouwen enorm tijdens de vastenmaand omdat ze het eten de avond tevoren kunnen voorbereiden en laten garen in de hooimand.

Zelf heb ik een zware periode achter de rug. Een wond aan mijn voet die niet overging, oververmoeidheid door het hete klamme klimaat, kleinere en grotere problemen met mensen in mijn omgeving, zorgen over de financiering. Dat neemt niet weg dat mijn enthousiasme en vastberadenheid over het hele project onverminderd groot is. Aan Sedou heb ik een hele trouwe bondgenoot, zijn enthousiasme en positiviteit is onweerstaanbaar. Hij weet alles van planten en dieren en komt me steeds weer roepen om me op de wonderen van de natuur te wijzen.
In september ben ik weer in Nederland, ik verheug me enorm al valt het afscheid hier ook moeilijk.


Twee grote kevers rollen een bal, inmiddels zo groot als een tennisbal, kilometers over de grond. De ene kever werkt, hij staat met zijn voorpoten op de grond en zijn achterpoten tegen de bal. Achteruitlopend duwt hij de bal vooruit. De andere kever slaapt en rolt om en op mee met de bal. Als de ene kever moe is maakt hij de andere wakker en wisselen ze om. Dit om te voorkomen dat wanneer ze allebei slapen een ander echtpaar er met de bal vandoor gaat. Als de bal te groot wordt duwen ze hem in een gat in de grond, leggen er eieren in en hebben voldoende voedsel om lang uit te rusten.



dit meisje werd zwaar mishandeld door haar pleegouders. Baba heeft haar opgevangen en de vader naar de politie gebracht. Hem hangt een straf boven het hoofd en het meisje is voorlopig bij Baba ondergebracht


Oumou en Kaziem van Sedou komen 's morgens op het bord tekenen. hun gele pet is de schoolpet


Tjakko, grote vriend van iedereen op Here Bugu en enfant terrible


yvonne op zijn afrikaans



kleine Baba wijst op zijn trots, een besneden piemel

en tot slot een stralende Anta

Tjakko de hond, Iejoor de ezel en de besnijdenis der kinderen

Tjakko,
De weg naar Here Bugu is een moddergoot vol met plassen water in diepe kuilen en glibberige klei. De grote gele kanarie, mijn werkezel, ploetert er elke dag trouw doorheen. Het is steeds weer spannend. Halen we het of blijf ik steken en wordt mijn rijkunst op de proef gesteld. Welke pook moet ook al weer in welke stand om hem eruit te trekken.

Gewoonlijk ga ik in mijn eentje op pad maar de laatste tijd neem ik Sedou mee omdat het niet plezierig is onderweg alleen te stranden. Onderweg kletsen we heel wat af hoewel het niet altijd duidelijk is of we het over hetzelfde hebben. Eén van de onderwerpen is Tjakko de hond, nu 10 maanden en volgens Sedou nog steeds in zijn kindertijd, waardoor hij hem al zijn jonge hondenstreken al bij voorbaat vergeeft.
In tegenstelling tot normale Malinese honden eet Tjakko niet alles wat de pot schaft. Bakken rijst of gierst raakt hij niet aan evenmin als uit Bamako meegebrachte hondenbrokken. Dus geef ik Sedou elke week geld waarmee hij op de markt een zak vlees haalt. Zoals een gemiddelde Malinese man betaamt, houdt Sedou zich nooit met het huishouden van zijn gezin bezig; het koken op een vuurtje of houtfornuisje in ronde ketels laat hij aan zijn vrouw en kinderen over. Maar stralend komt hij met de zak vlees bij mij in de keuken, bindt een schort voor, zet de grote koekenpan op het gascomfort, snijdt een ui fijn en braadt het vlees daarin, waarna hij er nog wat kruiden overheen gooit. Vervolgens schikt hij het resultaat van zijn kookprestaties op een platte roestvrijstalen schaal, er gaat een theedoek overheen en hij klimt op een gammele ladder naar de dakrand om het geheel door de zon te laten drogen buiten het bereik van Tjakko, die het hele gebeuren tevreden gadeslaat.



Maar dat is nog niet alles. Elke avond komt één van de kinderen wat geld halen om een liter verse melk bij de koeherder te halen want........ ’s morgens en ’s avonds krijgt Tjakko een halve liter melk. Dat is goed voor de ontwikkeling van zijn botten en zijn vacht volgens Sedou. En, het moet gezegd, Tjakko is een prachtige, energieke en speelse hond en de trots van Here Bugu.
Onderweg in de auto rekende ik aan Sedou voor, hoeveel geld Tjakko op deze manier per maand kost en dat het in geen verhouding staat tot de karige pot van zijn gezin. Sedou wilde er helemaal niets van weten, Tjakko is zijn lieveling, zijn trots en compagnon in het bedrijf, en hij verdient de beste behandeling.

Baba mag ondertussen van dit alles niets weten, hij houdt niet van honden en al helemaal niet van Tjakko. Volgens Baba moet Tjakko aan de ketting en behandel ik hem teveel als een goede vriend. Zijn prominente aanwezigheid aan mijn zijde stoort hem. Tjakko houdt dan ook gepaste afstand van Baba wanneer hij er is en laat, om zijn respect te tonen, in ieder geval zijn schoenen met rust als hij aan het bidden is.

Iejoor, de ezel
De vredige stemming op Here Bugu werd wreed verstoord toen onze ezel hevig bloedend uit diepe wonden aan weerszijden van zijn achterhand het terrein op kwam strompelen. Ezels zijn geen lieverdjes en kunnen elkaar in heftige gevechten erg beschadigen door te bijten en te slaan met hun achterpoten. Maar deze verwondingen waren duidelijk door een mens aangebracht met, zoals later bleek, een landbouwpikkel.
Met zijn neus over de grond rende Sedou, briesend van woede, achter de sporen aan van de ezelhoeven op de zandweg, tot de plaats van delict waar het bloedbad had plaatsgevonden. Sporen van een ezelkar met ezel, hoefafdrukken van onze ezel, voetafdrukken van plastic sandalen. bloed alom, de kar vervolgd zijn weg naar een huisje en de bandensporen van een fiets de andere kant op. Sedou had zijn verhaal rond: het is de gardien van de kippenboerderij, hij is er vandoor op zijn fiets, zijn vrouw en kinderen zitten binnen te bibberen. Het is geen Peul, geen Dogon, geen Bozo maar een Burkinabe ( iemand uit Burkina Faso), die ons heeft aangevallen, een crimineel. Scheldend liep Sedou over het pad omgeven door vrouw met baby en kinderen met angstige gezichten en alle omgevende Peulen die zwijgend de ezel kwamen bekijken. Oorlog hing in de lucht.

Met moeite kon ik Sedou de auto inkrijgen om de dierenarts uit Sevare op te halen, ditmaal hard rijdend door de plassen en de modder. De dierenarts kwam en gaf de ezel antibiotica met een spuit zo groot als een babyfles en bespoot de wonden met een paarse spray zodat de ezel er uit kwam te zien als een ezel op een schilderij van Dali.” Je moet die man meenemen naar de politie” zei de dierenarts, “hij moet zwaar gestraft worden”.



De volgende dag bezochten Sedou en Baba de dader die trillend toegaf te hebben gehandeld in een vlaag van woede omdat onze ezel zijn ezel steeds belaagde op het zandpad. En...hij wist niet dat het onze ezel was!!! Vervolgens kwamen Sedou, Baba, de dader en zijn vriend, die meekwam om te pleiten voor de goedhartigheid van zijn vriend, op mijn terras zitten. “ Kom er bij zitten” zei Baba, “ hij wil je om vergeving vragen en zijn spijt aanbieden”. Ik voelde me gemanoeuvreerd in de positie van de blanke patron die minzaam moet vergeven en daar had ik helemaal geen zin in, maar wat dan wel. De man lag dubbelgevouwen aan mijn knieën en prevelde zijn spijt. Als arme dagloner kon hij niet voor de kosten opdraaien.


Baba sprak op me in: “ we moeten voorkomen dat dit escaleert, als je hem meeneemt naar de politie dan dwing je de omgeving te kiezen voor hem of voor jou, dat moeten we voorkomen”. Ik begreep, maar vroeg me vertwijfeld af wat hier de beste reactie was. En ik werd geholpen, Terwijl ik de mannen bekeek moest ik ineens denken aan een film over de eerste jaren van Nelson Mandela als president van Zuid Afrika waarin hij zijn voormalige vijanden betrekt in zijn entourage. “ Ik heb een voorstel” zei ik. Er is iets heel ernstigs gebeurt maar we moeten zorgen dat er iets goeds uit voortkomt. Je gaat praten met alle mannen die hier in de omgeving wonen en nodigt ze uit voor een vergadering hier op Here Bugu op 10 juli. Op die vergadering mag iedereen zijn woordje doen en praten we over de ontwikkeling van dit gebied. Die vergadering gaan we 1 maal per maand doen en jij gaat dat organiseren.”. Het werd algemeen als een goed voorstel beschouwt en de bijeenkomst werd opgeheven. Drie dagen later kwam de man ’s avonds het terrein opsluipen en gaf Sedou twee kippen voor mij als boetedoening. Vandaag heb ik met Baba de kippen teruggebracht. Het bleek dat hij de opdracht erg moeilijk vond. Maar hij heeft beloofd dat het voor elkaar komt.Wordt vervolgd!



Straf
In Djennee liep ik de dag na de gebeurtenis met de ezel over de grote markt aan de voet van de Moskee.
Naast me ontstond een enorm tumult en een jongen van een jaar of tien werd voortgesleept aan een sjaal die om zijn nek was gebonden. door een woedende vrouw. Daaromheen vechtende, trekkende en schreeuwende mensen, zowel mannen als vrouwen. Even buiten de kraampjes begon de vrouw tot mijn ontzetting het koord om de nek van de jongen aan te draaien. De jongen raakte buiten westen en zakte in elkaar. Op dat moment werd de vrouw door mannen vastgehouden en het koord losgemaakt waardoor hij weer bij kennis kwam. Ik was geschokt door het gebeuren en in het huis van de familie van Baba deed ik mijn verhaal. Baba en zijn oom Sekou, bewaarder van de grote moskee van Djennee, keken me rustig aan en zeiden: “ die jongen had gestolen, dat moet bestraft worden”.

de jongen bevindt zich in het midden, ik durfde niet dichterbij te komen

Besnijdenis
We waren in Djennee om Pappa van 4 en Aluigi van 9, zoontjes van Baba, naar de oorspronkelijke grand famille te brengen die daar woont. Het grote feest der besnijdenis zou daar plaatsvinden. De jongetjes komen in een grote groep bij elkaar en worden door een arts ( onder verdoving) aan de lopende band besneden. Daarna krijgen ze een blauwe jurk aan en lopen ze dagenlang met een houten rammelaar door de stad om kond te doen van hun nieuw verworven mannelijkheid. Baba kan niet tegen bloed en pijn van zijn eigen kinderen dus de kinderen blijven 2 weken in Djenee tot alles achter de rug is. Vandaag zijn Kaziem en kleine Baba van Sedou ook besneden maar dan hier op de hof. De hangar was omgetoverd tot operatiezaal en Christian, die ons steeds terzijde staat bij medische zaken, voerde het uit. Een klinische handeling met verdoving en schone instrumenten. De besnijdenis van de meisjes van Sedou kwam meteen ook ter sprake. Lami en Oumu zijn al besneden maar Anta zal dit bespaard blijven. “Die tijd hebben we gehad “ zei Sedou en zijn vrouw Sali is het er schoorvoetend mee eens.


de hangar, omgetoverd tot operatiezaaltje

Crises
De afstand tussen de twee werelden waarin de Malinees leeft is misschien wel het grootste probleem waarmee ik hier steeds te maken heb. Met één been staan ze in de wereld van het westen die door televisie, telefoon, computer en goed bedoelende toeristen ongenadig en ongedifferentieerd komt binnendenderen. Met het andere been staan ze verankerd in een oeroude traditie die hun sociale en economische regels bepaald en deel van hun wezen is. Baba springt behendig tussen beide culturen heen en weer. Binnen onze samenwerking zoekt hij naar nieuwe vormen, thuis in de grand famille is hij de bewaarder van de oude tradities. Maar soms loopt het door elkaar heen en dan kost het aardig wat incasseringsvermogen van ons beiden om de brug te slaan. Musbaba, de muzikant die mee was naar Nederland en een stuk jonger is, wordt heen en weer geslingerd tussen zijn verbondenheid met beide werelden en raakt soms in grote verwarring.
In de eerste kennismaking met de mensen hier dringt dit probleem nog niet tot je door. Pas wanneer je langer met elkaar optrekt krijg je zicht op de communicatiekloof die er is doordat je uit verschillende waarden en normenpatronen denkt voelt en handelt. Van beide kanten vraagt het bereidheid en openheid om naar jezelf te kijken en af te tasten wie je bent en waarop je je oordeel baseert. En de bereidheid om te accepteren dat je elkaar niet begrijpt maar wel respecteert en van elkaar houdt.
Misschien is dàt wel de grootste uitdaging in de samenwerking met Afrika.


Musbaba in het Bimhuis Amsterdam


Musbaba met Philip Kroonenberg
Er zijn opnames gemaakt van hun samenspel. Daar komt een cd van, als die uit is laat ik weten waar die te koop is.

Here Bugu en de voortgang van het werk
We zitten in " la saison mort", het dode seizoen. Het is vochtig en verlammend heet afgewisseld met enorme stormen en wolkbreuken met bliksem en donder.. Ik had en heb grote moeite met de overgang na Nederland. Kleine lichamelijke ongemakken worden hier meteen groot. Een wondje aan mijn voet dreigt uit de hand te lopen,mijn koelkast is bezweken en iedereen is mat en tam. Toch vordert het werk. Dankzij een grote bijdrage van een recyccling winkel in 's Gravenzande beginnen we met de bouw van een gebouwtje met drie afdelingen, een houtatelier, metaalatelier en een ruimte voor handvaardigheid. Deze laatste wordt waarschijnlijk een leerbewerklaats. Er wordt nog steeds hard gewerkt aan de omheining om ons te behoeden voor grazend vee van de buren. Er zijn allerlei plannen.en daarvan hou ik jullie op de hoogte.
liefs uit Mali, Yvonne

storm op Here Bugu



cement en ijzer worden gebracht door een tractor, de vrachtauto kan hier door de modder niet komen

de malinese intelligentie en 7 slapende sterren

Rond point
Op de weg van Mopti naar Sevare valt gemiddeld één dode per dag. Het is een drukke weg waarover vooral door de vele motorfietsen hard en onverantwoordelijk gereden wordt en veel auto's en vrachtauto's niet voldoen aan de eisen voor normaal wegverkeer. Bovendien heeft niet iedereen een rijbewijs. De politie, die alom tegenwoordig is, controleert maar over alles valt hier te onderhandelen dus dat lost niets op. Vooral ’s nachts is het gevaarlijk. In het donker zie je de ezelkarren moeilijk en vrachtauto’s die zonder reflectoren aan de kant van de weg staan zie je pas op het laatste moment.


de bekende taxibusjes


de slager


met eten voor de schapen doe ik ook mee in het straatbeeld en oogst alom bewondering

Er zijn in Mopti en Sevare geen stoplichten maar wel rotondes, “ rond points”. Deze bevinden zich op een kruising van twee wegen. Omdat de wegen niet zo duidelijk afgebakend zijn zoals bij ons, en er ongeveer in het midden van de kruising een ronde steen ligt, vergeet ik wel eens om er omheen te rijden en sla gewoon linksaf of ga rechtdoor en passeer de steen aan de verkeerde kant. Dat is een doodzonde. Meteen hoor je een snerpend fluitje want een “rond point” is heilig en op elk “rond point” zitten 3 agenten onder een afdakje te koekeloeren of je wel netjes om de steen heen rijdt. Een paar maanden geleden beklaagde ik me erover bij de burgemeester toen hij hier weer eens op bezoek was. Ik neem aan dat ik niet de enige was die moeite had om de “rond points” te herkennen. Want wie schetst mijn verbazing toen vorige maand op de twee belangrijkste “rond points” een kunstwerk onthult werd van een lokale pottenbakster. Een hoge aardewerken vaas is vastgemetseld op de ronde steen. Op de vaas staat aan de ene kant “welkom” , en aan de andere kant met grote letters : “Intelligente hoofden beschermen zichzelf”. Elke keer als ik het “rond point” nader weet ik nu al van verre: als ik de intelligentie nou maar links laat liggen dan komt het met mij in Mali wel goed.



De seizoenen
Het is april. Al dagen blijft de zon verstopt achter een dicht wolkendek. De thermometer wijst wel 40 graden. De lucht is verzadigd van stof en schoeit op de huid. We ademen alleen maar het fijne stofzand. Al drie nachten heeft een keiharde noordoostenwind me letterlijk van het dak afgewaaid. Ik probeer het zo lang mogelijk vol te houden want op het dak geeft de wind nog een klein beetje verkoeling. Maar vannacht, rond drie uur, dreigde de wind me met matras en al van mijn bed te lichten. De rest van de nacht breng ik door in de hangmat op het terras terwijl de wind op orkaankracht voortraasd, bakken zand uit de woestijn het huis en mijn poriën inblaast en takken van de bomen afrukt.
’s Morgens is het hele huis verandert in een zandbak, alles, werkelijk alles, zit onder het fijne stofzand.



En elke ochtend begint Sedou met opgewekt humeur en een mondkapje voor met een grote lap op alles te slaan om het te ontzanden. Ondertussen heeft hij me vanochtend uitgelegd hoe het nou precies zit met de seizoenen in Mali.
Sedou, die de volgorde van de namen van de maanden niet zo goed kent, heeft me het als volgt uitgelegd:
Er zijn drie “koude” maanden ( december, januari, februari, ongeveer zoals Z.Frankrijk in de zomer, yv.), Overdag is het warm, ’s nachts lekker koel. Dan 3 maanden hitte. Tijdens de hitte zijn er 7 sterren die samen aan de nachtelijke hemel staan. Maar die gaan dan slapen in de aarde, dat wil zeggen ze verdwijnen achter de westelijke horizon. Voordat ze gaan slapen waait er 7 dagen een keiharde noordoosten wind die het zand uit de Sahara over Mali strooit. Het is bloedheet terwijl de wind zelf koel is. Op het platteland en in de woestijn is het gevaarlijk, nieuwe zandduinen ontstaan, mensen en kinderen verdwalen en komen om van de dorst als ze op zoek zijn naar hun dieren. Veel mensen gaan dood door longontsteking door het ingeademde stof. Dan gaan de sterren 40 dagen slapen in de aarde. Het wordt steeds heter. Na 40 dagen worden de 7 sterren weer wakker en komen aan de oostelijke hemel weer uit de aarde omhoog. Maar eerst waait weer 7 dagen de verschrikkelijke wind en legt alles weer onder een laag stof. Dan begint het regenseizoen. De harmatan komt uit het zuiden. De harmatan is een gloeiend hete, onberekenbare wervelwind die alles losrukt wat vastzit. Maar hij brengt regenbuien, onweer en bliksem. Soms wordt het midden overdag aardedonker, iedereen zoekt rennend een veilig heenkomen. De aarde, die tot op een meter diepte gloeiend heet is, kan het water niet opnemen. Het droge zand verandert in natte leem, de wegen worden sloten en de akkers veranderen in moerassen. Iedereen trekt naar buiten om met hakbijlen, ploegen met koeien en ezels het land te bewerken. Het is vochtig heet maar de hitte stijgt dit keer op vanuit de aarde na elke regenbui. Gierst, rijst, maïs en groenten worden gezaaid. Het land wordt heerlijk groen. Dan komt de oogsttijd en de muggen. Veel mensen gaan dood door de malaria.
De laatste jaren is alles een beetje in de war. Soms lijkt het of de seizoenen door elkaar heentuimelen.
Vorig jaar om deze tijd ging ik naar Ghana om verkoeling te zoeken in de zee. Dit jaar kom ik naar Nederland. Ik heb visieoenen over het eten van verse groenten, dagenlang op een boot zitten in de frisse, schone wind, slapen zonder stof onder een deken en vooral de frisheid, de bloemen, zwemmen, douchen met koel, schoon water, Nederlands praten, mijn kleinzonen zoenen, mensen omarmen...... nog 2 weken.

Koken en Dopen op Here Bugu

Kookcursus op Here Bugu voor 21 vrouwen

Deze week kwamen 20 vrouwen uit Dialangou 3 dagen naar Here Bugu om deel te nemen aan een cursus over het koken met zonne energie ( zon genoeg,elke dag tussen de 40 en 45 graden) en koken op verbeterde houtfornuizen die minder hout en houtskool gebruiken. Ook Sali, vrouw van de gardien, nam deel. Initiatiefneemster voor deze cursus is Wietske Jongbloed uit Nederland die werkt voor de Stichting Kozon. Het geheel werd gefinancierd door Kyoto Twist in Canada. De malinese stichting AFIMA zorgde voor twee vrouwen uit Bamako die de cursus gegeven hebben.

de zonne kokers

In Mali wordt dagelijks heel veel hout verstookt voor het bereiden van de maaltijden. De vrouwen moeten vaak ver lopen om hout te verzamelen of te kopen . De houtkap is een groot probleem in dit land waar de klimaatverandering voortschreidt. De vrouwen zijn vooral gemotiveerd voor de cursus omdat het ze geld bespaart en veel werk voor het verzamelen van hout. Voorafgaand zijn ze allemaal geïnterviewd over hun houtgebruik en het komende jaar worden ze gevolgd om te kijken of ze de nieuwe methode van koken toepassen.

de leraressen uit Bamako

In de zonnekoker kunnen ze zonder gebruik van andere brandstoffen, hun sauzen klaarmaken, water steriliseren, gebak maken, eieren koken, vis en vlees bereiden. Op het verbeterde houtfornuis kunnen ze kort de rijst koken waarna die in een grote hooimand verder kan garen. De cursus verliep met veel plezier en er kwamen natuurlijk ook weer veel vrouwen uit de omgeving kijken. We hopen dat we voor hen in de toekomst ook een cursus kunnen geven.

Doopfeest van kleine Mamadou, dit Baba

De baby van Sali en Sedou is gedoopt. Ik had me niet gerealiseerd dat dat zo’n enorm feest zou worden. Vorige week zaterdag was het zover. De avond tevoren was er een feest voor de jeugd. Mijn stereo-installatie werd geleend, aangesloten op de windmolen en de hele nacht werd gedanst en gelachen rondom de windmolen.

Om zes uur de volgende ochtend stroomde het terrein vol met mensen, mannen en vrouwen apart. Ongeveer 40 mannen zaten klaar op de uitgerolde matten voor het huis van Sedou. Door mijn onwetendheid over de tradities zorgde ik nog voor enige commotie onder de mannen. Ik werd verzocht binnen plaats te nemen met de baby die aangekleed was in een voetbalpakje uit Nederland, nummer 46. Moeders, buurvrouwen en schoonmoeders erom heen. Sedou kwam met een schaaltje en een scheermes om het babybolletje met de prachtige zwarte haren, kaal te scheren. Natuurlijk vroeg ik of dat nou echt nodig was. Sedou, met het mes in de aanslag, stopte direct, en hij zei:” als de patron van Here Bugu het niet wil, dan doen we het niet.” Het mes bleef in de lucht hangen en het werd doodstil, iedereen keek naar mij. Wat ik niet wist was dat de mannen buiten zaten te wachten op het schaaltje met haar aangevuld met een ring van een van de vrouwen. Het schaaltje wordt voor hun geplaatst en ze richten hun dubbelgevouwen gebeden tot het haar op het schaaltje en dat is de eigenlijke doop naast het uitroepen van de naam. Grote Baba, die alles hoort en die buiten met al de mannen al in de starthouding zat voor het gebed, voorzag een catastrofale doorbreking van de traditie door mijn stomme vraag en liet me naar buiten roepen om me te vertellen dat ik me er niet mee mocht bemoeien. "Ik stel alleen maar een vraag", zei ik nog maar besloot verder mijn mond te houden. Kleine Baba werd kaalgeschoren, het haar ging naar buiten, de benedicties, goede wensen, werden gepreveld, een vuurpeil met een harde knal afgestoken en de feitelijke doop was voltrokken.

nog zonder naam maar met haar

zonder haar maar met naam

Een schaap werd geslacht, de buurvrouwen stookten de vuren, grote potten met rijst en saus werden gekookt, er werden hoestbonbons en dadels uitgedeeld, zoiets als bij ons beschuit met muisjes, en gekoelde zakjes met gembersap.

De vrouwen zaten rond het huis van Sedou, kakelden, kookten, aten, gaven hun kinderen de borst, kleine Baba ging van hand tot hand.
De mannen zaten op de hof rond mijn huis, hingen, sliepen, speelden kaart, aten, en bestudeerden hun mobiele telefoons. ’s Avonds kwamen nog een heel stel vrouwen uit de buurt met hun kalebassen waarop urenlang een dof ritme geslagen werd en waarbij met de handen en de voeten het ritme meegescandeerd wordt.

Voor Here Bugu is zo’n feest een belangrijke stap in de lokale integratie. Ook de officials uit Mopti kwamen langs. In totaal waren er schat ik zo’n 150 mensen.

de deftige dames uit Mopti, Njaga, de vrouw van Baba en haar zus

meer fotoos zien?

fotosites over het leven in Mali hhttp://public.fotki.com/malikolder/

en over de windmolen hhttp://picasaweb.google.co.uk/roland.valckenborg/AfspelenGroep