fotosites over het leven in Mali hhttp://public.fotki.com/malikolder/
en over de windmolen hhttp://picasaweb.google.co.uk/roland.valckenborg/AfspelenGroep
dinsdag 30 maart 2010
Psychologie voor een leuker leven
een Here Bugu baby
Vandaag is het vijfde kind van Sedou, de gardien, en Sali geboren. Een geboorte is een vrouwenaangelegenheid. Sedou was naar de markt toen één van de jongens me kwam vertellen dat Sali ziek was en naar de dokterspost moest. Met een plastic emmer met wat lappen en een emmertje met een vies stukje zeep en een waslapje reden we naar Mopti. Binnen een uur werd een stevige, gezonde jongen geboren op een tafel met een plastic lap. Hygiene zoals bij ons ver te zoeken. De navelstreng afgebonden met een touwtje, geen verbandje. Maandverband is er niet. Na de bevalling kon Sali opstaan terwijl het bloed tussen haar benen wegstroomde. Toen dat een beetje ophield deed ze drie panjes om en konden we terug naar Here Bugu. Het is een prachtig kind, rustig en tevreden. Sedou, die altijd zei: “ een goede vrouw geeft 12 kinderen” zei vanochtend: “Yvonne, dit is de laatste, dit is het Here Bugu kind, ik ga met Sali naar de dokter zodat er geen kinderen meer komen".
half uur na de geboorte
de jongste dochter, Anta, is zeer ongelukkig over de kennismaking met haar broertje
Ca commence
Het is al maart en de hitte begint weer. Maar het is hier op Here Bugu aanzienlijk beter uit te houden dan in Village Can waar ik eerst woonde. Ik slaap op het dak onder de sterren Elke avond kruip ik onder mijn klambou met het vaste voornemen te genieten van de sterren maar telkens val ik na 5 minuten in slaap. Soms wordt ik nog een keer opgeschrikt door balkende ezels die luidkeels met elkaar communiceren, een onnavolgbaar hilarisch geluid of door Tjakko die ook op het dak slaapt en een Peul over het terrein ziet sluipen. Tjakko is een heerlijke hond met aanhankelijk gedrag, bijzonder hier in Afrika. Maar hij wordt ook de waakhond, bindt de strijd aan met loslopend vee van de buren, eet hagedissen, en houdt de wacht op het dak. Van de slangen blijft hij nu af, die worden regelmatig gevangen door Sedou.
Sedou heeft hem te pakken
Tjakko
koekjes bakken in de houtoven
Met een legertruc mee
Vanaf mijn terugkeer uit Z.Afrika waren er steeds gasten. Vrienden, onverwacht bezoek van Jean Risse van de Stichting 2UNITE . In zijn grote legertruck staat hij op het terrein en we kletsen wat af over het werken in West Afrika en onze Stichtingen.
Jean met Nelis
Hij vertrekt weer naar zijn standplaats Mauretanie en ik maak van de gelegenheid gebruik om tot Bamako met hem mee te rijden in zijn grote 10 tonner en even weg te zijn uit de dagelijkse drukte. Onderweg maken we plannen over toekomstige samenwerking. Hier op Here Bugu is het bijna onmogelijk rustig met iemand te praten, elk gesprek wordt onderbroken.We bezoeken Terya Bugu, een project bij Segou. En in Bamako spreek ik met een Nederlander die hier een bedrijf heeft in biologische katoen en sesam. Ik heb behoefte aan contact met blanken, het uitwisselen van de ervaringen, moeilijkheden en mogelijkheden in Afrika. Als enige blanke tussen de Afrikanen kan ik me soms behoorlijk eenzaam voelen. Eenmaal in Bamako wordt ik overvallen door de vervuiling die zorgt voor dikke, tranende ogen, de onontkoombare hitte, het vuil en lawaai, geen plek waar schoonheid te vinden is, maar een jungle waar iedereen vecht voor zijn leven.Ik wil alleen maar zo snel mogelijk terug naar Here Bugu.
Als verrassing voor mij werd deze nieuwe windvaan gemaakt, inmiddels is hij rood geverfd en vaant hoog in de lucht
Windmolens
De tweede fase van de windmolencursus loopt gedurende 3 weken met Annemieke en Roland uit Nederland en Oumar uit Bamako voor de vertaling. Tien, veelal ongeschoolde, werkloze mensen uit verschillende etnische groeperingen, worden opgeleid in het bouwen van windmolens. Er zit energie in de groep en er wordt in toenemende mate met grote betrokkenheid gewerkt. Elke ochtend begint met euritmieoefeningen op de hof waarbij ingewikkelde geometrische vormen gelopen worden en veel gelachen. De cursus verloopt goed en ik geniet van de betrokkenheid en zichtbare ontwikkeling van de groep en van de enkelingen.De dagen zijn lang en vol bezet, voortdurend komen mensen langs, er moeten boodschappen gedaan worden en gekookt, de administratie gedaan, contacten met Nederland onderhouden worden, problemen opgelost van de generator, de tuin, de ezelkar en ga maar door.
Ontmoetingen
Ik ben mijn jaarverslag aan het schrijven en vind het lastig om het kort en bondig te houden. Er is zo verschrikkelijk veel gebeurt het afgelopen jaar. Als we een rondleiding geven over het terrein is het bijna niet te geloven dat alles wat er staat in 8 maanden verrezen is. Maar tegelijkertijd is dat naar mijn gevoel niet het wezenlijke van wat we hier gedaan hebben. Het wezenlijke zit in de effecten van het werk dat we gedaan hebben. De ervaringen die opgedaan worden door mensen die bij Here Bugu betrokken zijn. De manier waarop we hier samenwerken, waarop we met elkaar omgaan, de manier waarop we met het land omgaan, met de mensen. Er zijn ontmoetingen met zoveel verschillende mensen, mannen vrouwen, kinderen. Daar zitten mensen tussen die hunkeren naar ... ja naar wat? Naar een mogelijkheid om uit hun uitzichtloze situatie te komen maar niet weten hoe, die ontwikkeling willen, die behoefte hebben aan een luisterend oor, aan nieuwe gezichtspunten, aan contact, aan een blanke vrouw, aan geld, aan toekomstperspectief.
Je kunt niet iedereen helpen maar er zitten telkens mensen tussen die me dieper raken dan anderen, waarmee ik een “klik” voel en waarmee ik me verbind voor kortere of langere tijd. Het zijn deze menselijke ontmoetingen die me raken en me moed geven om door te gaan, ook omdat ik me telkens zo bewust wordt van de enorme rijkdom aan ervaringen die ik in mijn leven heb mogen opdoen. Aan de contacten die ik heb buiten de grenzen van de straat waar ik geboren ben, de mogelijkheden om te communiceren, om informatie te zoeken, om inspirerende gesprekken met mijn kinderen en met vrienden te voeren, boeken te lezen, onbeperkt kunstvoorstellingen heb kunnen zien, genieten van goede films, de mogelijkheid had om dingen te kunnen kopen die ik hebben wilde tot ik niet meer hoefde.
samenwerking
Leren
De Malinese deelnemers aan de windmolencursus hebben allemaal iets over zichzelf, over hun leven, vertelt. Ik vind het confronterend want wat ze gedaan hebben is samen te vatten in één alinea. Geboren worden binnen een etnische groepering, wel of niet enige scholing hebben gehad, trouwen, kinderen en dan verder elke dag opnieuw de strijd om te overleven. Hier op Here Bugu vinden ze iets wat ze nog niet kennen. Een omgeving waar ze mogen leren, fouten mogen maken,oefenen, gelijkwaardig mogen zijn. En het is goed te zien aan hun enthousiasme en wakker worden uit een zekere lethargie.
Psychologie voor een leuker leven
Op mijn tafel liggen drie tijdschriften die meegenomen zijn door gasten uit Nederland. Ze zien er prachtig uit, mooie glanzende, kleurrijke fotoos. Vroeger genoot ik ervan, heerlijk bladerend na een dag werk. Nu kijk ik naar die drie op mijn tafel, ze liggen onder een laagje zand ondanks het feit dat Sedou ze elke dag schoonveegt en als ik ze oppak liggen ze vreemd in mijn hand.
Een blik langs de inhoudsopgaven levert het volgende op:
Levensles; Scheiden zonder schade; Stress; Domweg gelukkig in Nederland; Op weg met “ ja maar”; Sneltherapie; Ruim je geest op; Toe aan therapie? Bij wie?; Man analyse; Rouwen over je relatie; Helpen maakt happy; Beauty feelgood; Happy together; Overlevingsstrategie voor singles; Je ziel als werkgever; Geloof, hoop en liefde in het leven; Het raadsel van aantrekkingskracht; Waarom ‘klikt’ het; Je bent wat je eet; De rijkdom van eenvoud; Laten we lanterfanten ........
Het is zoo ver weg, hier is in mijn directe omgeving niemand te vinden die snapt waar dit over gaat. Je doet hier je ding, je dag zit vol met noodzakelijkheden, alles kost veel tijd en energie, de ene dag gaat over in de andere en je kunt morgen dood zijn want dat gaat hier snel.
Apple
Ondertussen schrijf ik de tekst van deze blog op een supersonisch apple note book. Ik heb een kastje op mijn dak waardoor ik kan skypen met de hele wereld, kan internetten, alle informatie kan opzoeken die ik wil, contacten kan leggen. Zonder deze mogelijkheid zou ik het hier niet volhouden.
Communiceren met Malinezen lukt best maar soms wordt ik er hor en dol van. Dat komt, zeggen ze, omdat ik teveel denk en daarover wil praten, alles wil weten, duizend vragen stel. Baba wordt er gek van. Elke keer als ik net midden in de analyse van een bepaalde situatie zit kijkt hij me wanhopig aan en zegt: “ kunnen we stoppen, mijn hoofd wordt hier zo heet van”. Terwijl ik bezig ben met het oplossen van problemen ziet hij niet eens waar die problemen zijn. Een opmerking van Sedou spreekt wat dit betreft boekdelen: “wij zijn nog niet zo gecompliceerd in ons hoofd als jij !”.
Wij, toebabs, zijn kennelijk al zeer gecompliceerd in ons hoofd en merken niet dat ons hoofd er heet van wordt. Zo gecompliceerd dat we vaak niet meer weten wat we voelen, wat we willen, wat we nodig hebben en daarom er maar weer eens een boek of een tijdschrift of een therapeut bij pakken. Armoede om je heen en in dit geval ook hitte, maakt vanzelf dat het leven minder gecompliceerd wordt. Denk ik! Maar het voelt heerlijk kleurrijk, vrolijk, hartelijk, warm en avontuurlijk. Daar zijn de gasten van Here Bugu het gelukkig over het algemeen mee eens.
En heb je zin om het mee te komen voelen en je in het Afrikaanse leven te storten, bismilla, wees welkom!
Ik ga maar weer eens verder met mijn jaarverslag.
zaterdag 23 januari 2010
woensdag 20 januari 2010
Alleen maar vrede
Ini sogoma......... goedendag
N se........ dank je wel
Here be......... is de vrede met jou?
Here doron......... alleen maar vrede !
Dit is het begin van het dagelijks vele malen terugkerende begroetingsritueel. En vrede is wat Here Bugu uitstraalt. Na drie maanden (ik verhuisde op 10 oktober), waarin onafgebroken een stroom van activiteiten plaatsvond, is de rust ingetreden. De gasten zijn vertrokken. De vaste ploeg van Here Bugu doet zijn dagelijks werk zoals de planten en vruchtbomen watergeven, de moestuinen bewerken, het stro van de rijstvelden verzamelen met ezel en kar voor diervoeder, de schapen met de lammetjes verzorgen en de kippen, duiven en eenden. En spelen met de energieke pup Tjakko die zich met alles bemoeit. Na de regentijd en de korte periode met dragelijke temperaturen bereid het land zich voor op de lange, hete zomer.
Omgekeerde verrekijker
Over 10 dagen vertrek ik naar Zuid Afrika om daar met het hele gezin aanwezig te zijn bij het huwelijk van mijn zoon Anne.
Baba maakte zich zorgen over mijn fysieke gesteldheid na dit jaar van enorme krachtsinspanning. Hij vindt me te mager en te moe.“Als je bij je familie komt wil ik dat je er sterk en gezond uitziet, anders laten ze je niet terugkeren’. Dus is dit mijn derde rustdag die ik doorbreng in de hangmat, wandelend over het terrein, keuvelend met de dieren en de planten. Koumba, een kokkin uit Mopti kookt elke dag de lekkerste hapjes voor me, Salie doet de was, Lamie houdt met Sedou het huis schoon, de dieselgenerator die voor elektriciteit zorgt gaat om negen uur uit zodat ik vroeg in bed lig. Vandaag heb ik de doos met fotoos bekeken die ik heb meegenomen uit Nederland en het afscheidsboekje van mijn werk. Alsof ik door een omgekeerde verrekijker tuur naar mijn leven hiervoor, op een andere planeet. Het Afrikaanse leven is een enorme verandering in mijn bestaan, in mijn verhouding tot het leven. Je leeft bij de dag, in het moment. Elke dag brengt nieuwe, onverwachte avonturen en ontmoetingen. Iets voorbereiden, organiseren, is bijna onmogelijk want het is de realiteit van het moment die telt. Is het eten om 3 uur klaar dan is dat de realiteit en een opmerking als: ”we hadden toch 1 uur afgesproken” klinkt als misplaatste onvrede, als een ontkenning van het nu, als een blijven hangen in je voorstelling.
Mousbaba kijkt vanaf de boot naar de trekvogels die aan de kant van het Lac Debo overwinteren
Zoveel werk
Zes maanden geleden begonnen we met de ontginning van Here Bugu. Het woonhuis werd uitgebreid met een groot, overdekt terras en een keuken, er kwamen een kamer voor Marjamma, een gastenkamer met badkamer, een extern plas- en washuis voor de Malinese bezoekers, 3 toiletten, riolering, een waterkasteel met 5000 liter water dat door een moderne pomp, aangedreven door de zonnepanelen, elk moment opgepompt kan worden uit de put die aangelegd is. Een dieselgenerator voor de stroomvoorziening, waterleiding over het hele terrein.Een woning voor de gardien met aanbouw voor de arbeiders, een magazijn voor opslag van gereedschap en diervoeder, een grote hangar die omgetoverd kan worden tot klaslokaal, een gastenhuisje met twee kamers, omheinde moestuinen, een stenen muur ( half af) om het terrein. Alles met de hand gebouwd, met emmertjes cement die doorgegeven worden, praktisch zonder gereedschappen. Gebouwd door een grote groep voornamelijk jongeren zonder uitzicht op werk die graag betrokken willen blijven en thuis vertellen over wat ze hier allemaal meemaken en hoe we met elkaar omgaan.Er was een opleiding in het bouwen van windmolens, de eerste staat te draaien en kan het begin worden van een oplaadcentrum voor accu’s. En er was de workshop met uiteindelijk 3 nederlandse gasten. Er was een gigantisch feest bij de oprichting van de windmolen dat tevens een soort inauguratie werd van Here Bugu. Toespraken, bedanken, zegeningen, 4 schapen geslacht en flesjes cola en fanta voor iedereen. Muziek met Mousbaba en vrienden die een Here Bugu song maakten en dansen tot in de nacht. Een oudejaarsavond met jongeren uit de buurt, spelletjes en echt vuurwerk dat ik uit Bamako had meegenomen Er waren ook gasten uit verschillende windrichtingen en over één ding waren ze het allemaal eens:
Here Bugu doet zijn naam eer aan.
gastenhuisjes
elke maand een zak rijst en een zak gierst van elk 100 kilo vormen het baisvoedsel voor de medewerkers
het woonhuis met magazijn en gastenkamers rechts
de hangar op de achtergrond die tevens dienst doet als klaslokaal
de magazijnen voor gereedschappen en diervoeder
Here Bugu, dat zijn wij
Op maandagochtend komen we samen met de vaste bewoners en maken een rondje over het terrein en vertellen elkaar over de voortgang en over wat er gebeuren moet. Daarna zitten we op het terras en praten over het werk: Baba, Sedou de gardien, Salie zijn vrouw, Bokar en Ali, de tuinmannen en ik. Here Bugu: dat zijn wij. Het is voor hen nieuw dat ze zich mogen uitspreken, dat ze voorstellen mogen doen en vragen stellen. Schoorvoetend begint het op gang te komen. We leggen uit hoe belangrijk het is dat we onderling respectvol zijn en werkelijk “ here doron”, vol van vrede, omdat je dat merkt wanneer je het terrein oploopt. Dat iedereen zijn eigen verantwoordelijkheid heeft en een deel is van het geheel.We eindigen met een soort islamitisch gebed en daarna geven we elkaar een hand.
Nu ik tot rust kom en rondloop en alles bekijk en tot me door laat dringen realiseer ik me dat mijn droom aan het uitkomen is. Here Bugu is een plaats waar de Europese bezoeker zijn hoofd leeg kan maken en zich laven aan de harteklop van het leven zonder “ja maar” en zonder “ik vind dat”. Het is een plek waar de Europese en de Afrikaanse cultuur elkaar kunnen ontmoeten in gelijkwaardigheid en het is een oase in de smeltkroes van het Malinese leven waarin het doen en laten van alledag voornamelijk geregeerd wordt door de strijd om te overleven.
euritmieoefeningen met de medewerkers
de windmolen gaat omhoog, Piet kijkt gespannen toe
de muziek op het feest
Peulen kijken toe
Marjamma
Marjamma was gekomen om hier het lyceum te bezoeken en om mee te doen in het hele bedrijf zodat zij in de toekomst daar ook deel van uit kon maken. In september bleek al dat er iets mis was met haar schoolpapieren. Mali is een land van bureaucratie en formaliteiten en alles wordt geregeld door Bamako. Met veel gedoe konden we haar toch op school krijgen maar begin januari waren de papieren er nog niet. Waar het precies aan ligt is nooit duidelijk geworden, Baba heeft er alles aan gedaan om de transfer van scholen geregeld te krijgen maar 1 januari werd zij opgehaald door haar oude schoolmeester, terug naar Segou, naar haar oude school en leven omdat zij anders haar school niet meer mag afmaken. Het was een droevig afscheid.
Tjakko
Tjakko jaagt op hagedissen en eet ze op. Hij vergiste zich een keer, een slang boog zich over zijn kop en beet hem in zijn nek precies onder zijn schedel. Hij kwam naar huis rennen, zijn kop helemaal zwart en zijn snuit zwol gevaarlijk op. De roze binnenkant van zijn bek donkerpaars. We wikkelden hem in een handdoek en reden met de kreunende pup naar een dierenarts in een hutje aan de kant van de weg. Hij kreeg een interveneuse injectie in zijn poot voor zijn hart en een shot antibioticum voor koeien uit Nederland in zijn bil. De arts had nog nooit een hond behandeld. Tjakko schreeuwde als een speenvarken en iedereen kwam kijken. Dit vreselijke ritueel moest drie ochtenden herhaald worden. Hij werd doodziek, zijn poot zwol enorm op en hij kon niet meer lopen. Sedou waste hem elke dag met warm water en belde regelmatig over de stand van zaken omdat ik inmiddels in Timbouctu was. Eenmaal opgeknapt stortte Tjakko zich vol overgave op het spelen met de lammetjes. Moeder schaap verkocht hem daarop zo’n oplawaai dat hij drie keer over de kop sloeg en een bult zo groot als een pingpongbal op zijn rug had. Sindsdien doet hij tikkertje met de schapen tot in huis aan toe, jaagt op de kippen van de buren, bevrijdt de ezel van zijn touw door het stuk te knagen, sleept met de schoenen van alle medewerkers en gasten en vermaakt iedereen met zijn fratsen behalve Baba die nog steeds vindt dat hij naar de hondenslager moet. Maar hij is de lieveling van Sedou die bij alles roept:
“het is nog maar een kind”.
Tjakko en Sedou spelen met zijn schoen. Een Afrikaan die speelt met een dier zie je hier niet vaak!
De workshop
Uiteindelijk was de groep drie dames groot met Baba, Mousbaba en ik als leiding. Na een rustige week op Here Bugu met djembeelessen, feesten, kalebaslopen en wat dies meer zij werd de canari gepakt voor het festival in de woestijn. Koemba, een waanzinnige Afrikaanse “leve de lol tante” ging mee als kokkin. Het festival was geweldig. Dit keer in de duinen naast Timbouctou vanwege de Alqaida dreiging. Daardoor waren er aanzienlijk minder toeristen wat verschrikkelijk is voor de organisatie. Maar de sfeer was opperbest en de muziek met de beste Malinese groepen ook. Rondom onze tenten ontstonden spontane muzieksessies met Mousbaba en zijn vriend Djigi Boembo als middelpunt. Daarna een tocht van 4 dagen per pinasse terug over de Niger. Volgend jaar organiseren we het weer. Het is een unieke kans om Mali op zijn allerbest mee te maken. Eén van de deelnemers zei: “het was grensverleggend en ik zal thuis nog vaak denken bij verschillende dingen “is dit nu werkelijk zo belangrijk”.
onderweg naar Timbouctou, wachtend op de pont. In het donker rijd je achteruit de pont op, een ingewikkelde klus vooral door de strijd met de touaregs die voordringen met hun vrachtautoos. We liepen dan ook een kleine schade op door een botsing met een Touareg, hetgeen voor het nodige tumult zorgde.
Baba kijkt waar de klap gevallen is
op het festival met links Yonne en Ankie, 2 van de deelnemers. Monique onbreekt op de foto
ons kampement
de kamelen liggen dichtbij
Touaregs op het festival
Koumba, de kokkin, in haar geimproviseerde keuken
muziek maken rondom de tent
de pinasse waarmee we terugvoeren naar Mopti
De toekomst
Even pauze. Maar dat betekent voor mij ook: jaarverslag, financieen, nieuwe plannen uitwerken en fondswerving. En daarna vakantie. Gek genoeg vlieg ik via Schiphol naar Kaapstad omdat intercontinentaal vliegen in Afrika heel ingewikkeld is.
Wens jullie allen een goed begin van het nieuwe jaar en Here doron, alleen maar vrede.
fotoos zijn van Monique, Mousbaba en Yvonne
woensdag 23 december 2009
Euritmie op Here Bugu en huilen met Marjama
Windmolens
Gedurende twee weken komen ’s morgens rond 8 uur acht mannen en twee vrouwen aan op Here Bugu voor de windmolenopleiding. Het is een mengeling van allerlei etnische groepen uit de samenleving. Twee mannen zijn Bella uit Dialangou. Bella worden in Mali behandeld als beesten, ze zijn degenen die niet meetellen, alleen nuttig voor slavenwerk. Verder zijn het Bozo, Moshi, Sonrai, Bambara. Er zijn allerlei onderlinge pikordes, “cousinages”, waar wij geen weet van hebben. Piet heeft zijn opleiding zó goed voorbereid dat iedereen voortdurend aan het werk is. Maar we zien ook dat de één gewoon het gereedschap van de ander afpakt, hem wegduwt en het werk overneemt. Mensen vallen soms uit de groep. In de afgelopen maanden heb ik al uitgebreid kennis gemaakt met de kwestie van “het respect”. Baba is chef de famille en dat betekent dat hij “respect” verdient. Dus kan hij niet samen eten met de anderen, kan hij niet meedoen in groepsactiviteiten want het is onmogelijk dat hij in aanwezigheid van anderen iets niet zou kunnen. Directe vragen kunnen niet aan hem gesteld worden, het gaat met neergeslagen blik en Baba’s wil is wet. Naast de vaardigheden die aangeleerd worden om de windmolens te bouwen moeten we ook zorgen dat er een stevige groep ontstaat die, als Piet weg is, het werk kan voortzetten. Een groep waarin iedereen er toe doet, die goed samenwerkt, waarin de mensen elkaar onderling steunen en aanmoedigen. We beginnen daarom de ochtend met oefeningen in de kring. Oefeningen die ik geleerd heb van de euritmielessen op de Vrije School. Deze oefeningen bevorderen coördinatie van hoofd en ledematen, samenwerking, concentratie, respect voor elkaar, respect voor de groepsdynamiek. Iedereen doet mee, ook Piet en Christian, Baba en de vaste medewerkers van Here Bugu. We doen klap en stampoefeningen in de kring, tellen met de voeten, lopen in een achtvorm waarbij je leert op de kruising iemand voor te laten gaan en vervolgens je zelf initiatief moet nemen en niet wachten totdat al de andere “respectvollere” voorbij zijn. Oefeningen in samentrekken van de kring en weer uit elkaar gaan als een regelmatige ademhaling. In het begin is het chaos, lachen, grappen maken. Maar langzaam ontstaat concentratie, iedereen is betrokken en begint te voelen wat er gebeurt. Iedereen zorgt dat hij erbij is. Mensen met ezelkarren die over de stoffige weg langsrijden kijken nieuwsgierig over de muur naar dit wonderlijke gebeuren. Baba zegt aan het eind van een ochtend met grote ogen: nu kun je voelen dat iedereen gelijk is. Sedou vergoelijkt Ali die het niet zo goed kan met: “hij is nog niet zo gecompliceerd in zijn hoofd”. Ze ontdekken dat je elkaar moet helpen en respecteren wanneer je samen een groep wilt zijn. Het windmolenproject lijkt een prachtig voorbeeld te worden van de wijze waarop we op Here Bugu met elkaar willen samenwerken. Dankzij Piet, die zich lang heeft voorbereid, financieel investeert en zijn vakantie hieraan besteed, dankzij de faciliteiten die we hier hebben kunnen opbouwen door de donaties uit Nederland, dankzij het bezoek aan Sekem in Egypte van Baba en mijzelf. Sekem heeft ons gesterkt in de opvatting dat economische ontwikkeling hand in hand moet gaan met sociale, culturele scholing en gemeenschapsvorming.
kinderen van de buren kijken nieuwsgierig toe
een deel van de kookdames
Piet aan 't werk
Marjamma
Iedere dag heeft zijn realiteit zegt Baba tegen me als ik ’s avonds uitgeput op een kruk zit. Vandaag was het extreem druk. Piet zei dat hij zich nooit had kunnen voorstellen dat het leven in Afrika zo enerverend is. Het is een komen en gaan op Here Bugu, de telefoon gaat voortdurend, de vrachtauto met zand en latheriet kiepert om, de een snijdt in zijn teen de ander in zijn hand, de vrouw van Sedou, 5 maanden zwanger, ligt op apegapen en heeft een dokter nodig, Ibrahim uit Dialangou komt voor een gesprek en microkrediet, Ali wordt ontslagen en een nieuwe Ali aangenomen, de kookdames komen met z’n zessen plus kinderen omdat het hier zo gezellig is, ze gooien de restanten van het eten in het perkje op het terras dat vervolgens vrolijk omgespit wordt door Tjakko, de auto’s rijden af en aan voor boodschappen en vervoer, Christian, één van de ingenieurs is doodziek en loopt koortsig tussen alles door met een thermometer in zijn mond, de financiën moeten op orde zijn voordat ik Baba geld geef voor nieuwe spullen, rapporten de deur uit, de diesel is op voor de generator dus geen elctriciteit voor Piet, het toilet is verstopt en veroorzaakt vreselijke stank en een vliegenplaag in het huis, de loodgieter hakt een groot ontluchtingsgat in de muur, de één wil suiker en thee, de ander een pleister en dan............. is het alweer zeven uur en pikdonker en heb ik vergeten Marjamma op te halen van school.
Marjama van zeventien, mijn mooie pleegdochter uit het dorpje Farako. Zij gaat naar het lyceum in Village Can. (de komst van de eventuele tweede pleegdochter is afgeblazen) Om 7.30 vertrekt zij, loopt 40 minuten over de zandweg naar school, komt tussen de middag thuis om te eten en loopt ’s middags weer op en neer. Op maandag eindigt de school om zes uur als het al donker is en ik heb beloofd haar op te halen want ze is doodsbang alleen in het donker op de weg hier naar toe. Ze heeft vandaag niet gegeten want de kookdames kwamen 2 uur te laat dus is ze zonder dat ik het in de gaten had weer vertrokken. Ze is heel bescheiden, vraagt niet om een extra deken als ze het ’s nachts koud heeft, klaagt nooit over vermoeidheid of de pijn in haar voeten van het lopen, zit elke avond uren te leren, houdt alle jongens op afstand omdat ze verder wil komen in haar leven, straalt zoals je zelden iemand ziet stralen als je iets liefs voor haar doet. En nu vind ik haar in het donker halverwege de weg hiernaar toe, helemaal overstuur. En ik ook natuurlijk want na deze dag zitten de tranen bij mij hoog. Met de armen om elkaar heen lopen we huilend naar huis.
een brommer
Vanmorgen heb ik een kloek besluit genomen. Er wordt een brommer gekocht voor Here Bugu, ook al is daar niet op gerekend in de begroting, zodat niet iedereen van mij afhankelijk is voor vervoer. Marjamma kan gehaald en gebracht worden door Sedou, hij kan ermee naar de markt voor de boodschappen voor het eten of als er andere dingen nodig zijn en gasten kunnen er ook gebruik van maken. Het geeft mij heel veel ruimte en als ik er niet ben kan het leven gewoon doorgaan hier.
Voor de kerstdagen, als ik onderweg ben naar Bamako om gasten op te halen, nodigt Marjamma een vriendin uit om hier te logeren en bij de komende workshop doet ze mee met de muzieklessen en helpt me als tolk tot de schoolvakantie voorbij is, Musbaba zal haar tijdens zijn verblijf hier computerles geven.
We halen allemaal opgelucht adem en Makan, de broer van Baba is al op brommerjacht.
en daar istie dan.....
Sedou heeft snoepjes uitgedeeld als "benediction" want een moter is een duivels ding dus dat moet afgekocht worden!
dinsdag 15 december 2009
windmolens en vrouwenbillen
Hoekijzers en plaatstalen
Er bestaat en televisieprogramma waar een groep mensen gedropt wordt op één of andere plek en daar een bijna onmogelijke opdracht zo snel mogelijk moet uitvoeren. Zo voelde ik mij de 4 dagen dat ik met Piet Willem Chevalier kris kras door Bamako toog op zoek naar de materialen voor zijn windmolens.
Piet, de ingenieur van Siemens die hier een cursus komt geven in het bouwen van windmolens, is in Mali aangekomen. Ik heb hem opgehaald in Bamako met de Canari. Piet heeft deze cursus een jaar voorbereid. Het gaat om professionele windmolens die te maken zijn van materiaal dat hier te krijgen is uitgezonderd de hars voor polyester. In Bamako is ook een container aangekomen met gereedschappen en onderdelen voor de voorbeeldmolen. Gewapend met lange lijsten met materialen die gekocht moeten worden en een laptop met foto’s trekken we rond door het knetter chaotische verkeer onder leiding van Musbaba en zijn broer Seriba die mecanicien is in het leger. Uren brengen we door op markten van auto-onderdelen, schrootijzer, ijzerwaren en houtopslag. Het zijn de zwartste, smerigste plekken stinkend naar vuil en pies. Op zoek naar hoekijzers, ijzeren platen, staven van verscheidene millimeters dik en breed, ijzeren pijpen, klemmen, bouten, moeren, spanningsregelaars, verwarmingelementen, ijzeren kabels en kettingen. En dan moeten er ronde schijven gezaagd worden uit de dikke ijzeren platen en gaten er ingeboord op de millimeter nauwkeurig. We belanden in de hallen van de mecaniciens van het leger en installeren ons tussen de machines met foto en filmcamera, worden er door een oververhitte sergeant uitgeknikkerd maar na een demonstratie van Piet weer binnengehaald. Iedereen raakt in de ban van de windmolens en wil de opleiding volgen om een windmolen te bouwen voor zijn moeder in een afgelegen dorp. Met een zwaarbeladen canari gaan we huiswaarts, 750 km over een asfaltweg met onverwachte gaten en hobbels. Eenmaal thuis op Here Bugu komt ook Christian, een Duitse ingenieur uit Kameroen aan die Piet, die voornamelijk engels spreekt, komt versterken. We hebben nog vijf dagen om alles klaar te maken en het blijkt te kort. Ik krijg een nieuwe aanval van malaria, dit keer met vreselijke spierpijn en Piet krijgt de bekende Mali buikloop nadat hij kip gegeten heeft in Bar Bozo. De hangar op de hof krijgt een rieten dak en wanden van rieten matten waardoor het een echt klaslokaal wordt met de beamer en een schoolbord. Er zijn drie grote houten werktafels getimmerd en de proefmolen is opgesteld. Mijn huis is vol met ingenieur, laptops, en alle stopcontacten vol met oplaadapparaten. Gisteren is de cursus begonnen. 10 cursisten, waarvan een aantal analfabeten, 2 jonge vrouwen, gedeeltelijk geen Frans sprekend, voornamelijk kansarme jongeren, arriveren om 8 uur ’s ochtends. We doen natuurlijk eerst een balspel in de kring en daarna theorielessen. De rest van de dag wordt getekend,gezaagd, gebeiteld, geboord, gelast, geschaafd en geschuurd. Er is een houtgroep en een ijzergroep die wisselen. Om 1 uur komen drie prachtige dames eten brengen en wordt er gezamenlijk gegeten. Dit alles is de start van een klein windmolenbedrijf dat in de toekomst afgelegen dorpen van windmolenenergie kan gaan voorzien. Er komen mensen op bezoek om te kijken, Tjakko, de herderpup rent er tussendoor, Sedou de gardien staat er met zijn neus bovenop en ook Ali en Bokar de twee Here Bugu arbeiders komen zoveel mogelijk kijken. Zij zijn intussen bezig met het aanleggen van de grote moestuin. Baba en ik rijden af en aan met mensen en materialen. Kortom Here Bugu in vol bedrijf.
Piet legt in de kazerne uit hoe de gaten geboord moeten worden
overleg in de kazerne over de cursus
Musbaba en Piet eten tussendoor een Malinees hapje
eerste uitleg over het principe van de windmolen
echt aan het werk
Mannenbillen en vrouwenbillen
In de Islam mogen mannen en vrouwen niet gemengd bidden. Het gebeurt gescheiden of de vrouwen moeten achter de groep mannen plaatsnemen op hun matjes. Het gaat erom dat mannen anders erotisch afgeleid worden door de vrouwenbillen voor hen en dan niet meer goed kunnen bidden. Het wezen van de vrouw is dus dat zij de man verleidt en het wezen van de man dat hij zich laat verleiden. Als een vrouw zich laat verleiden door een man is ze slecht en als een man zich laat verleiden door een vrouw dan is dat zijn aard waar hij niets aan kan doen: dus moet de vrouw altijd op de achtergrond blijven. Tabaksi, het grote islamitische slachtfeest, wordt begonnen in het stadion van Mopti met een gezamenlijk gebed. Ik zat op de tribune tussen de vrouwen en keek neer op de duizenden mannenbillen op het grote gazon voor ons. Maar ja, dat kwam alleen maar omdat ik niet met mijn voorhoofd op de grond lag anders had ik ze niet gezien.
de erotiserende mannenbillen
De verneving van Bozoos en Dogons in het dagelijks leven
Casiem, zoontje van Sedou, loopt luidkeels jammerend rond. Hij heeft een pak slaag van zijn moeder gekregen. Hij was bovenop Ali gesprongen, een jonge knul van een jaar of 18, die één van onze vaste arbeiders is. Ali lag naast zijn hut te slapen toen Casiem bovenop hem is gesprongen als uitnodiging om te spelen. Maar, zegt Sedou geëmotioneerd, Ali is een Bozo en wij zijn Dogon. Als Casiem Ali bezeerd zou hebben dan wacht ons een groot ongeluk òf eeuwige armoede òf vreselijke ziektes. Het gezicht van Sedou staat bezorgd, hij zucht en zegt ik zal het je uitleggen. Mijn grand frère was op stap met een Bozo, (de vissers in Mali) en ze hadden al lang geen eten gehad en stierven bijna van de honger. En toen heeft de Bozo een stuk uit zijn kuit geneden, helemaal tot op het bot en dat heeft mijn grand frère opgegeten. Sindsdien is er een “verneving”, cousinage, tussen de Dogon en de Bozo. En een Dogon mag een Bozo nooit iets aandoen want dat heeft vreselijke gevolgen. Sedou vertelt het verhaal met grote heftigheid en doet alles voor zoals het moet zijn toegegaan. Ik probeer het geconcentreerd te volgen en hang aan zijn lippen. Sedou heeft geen school gehad, hij is een self made men en zijn frans is heel bijzonder. Zo spreekt hij elke “p” uit als een “f” en andersom en de grammatica is ook heel anders waardoor ik creatief moet luisteren. Langzaam dringt tot me door dat het verhaal zich niet heeft afgespeeld in zijn familie maar duizenden jaren geleden. Voor Sedou echter is het de realiteit van vandaag en zijn hele leven hangt aan elkaar van oorzaken en gevolgen die voortleven in de legendes van zijn volk. Tegelijkertijd is hij iemand die in alles geïnteresseerd is van het moderne leven. Vaak komt hij ’s avonds bij me op het terras zitten en leent een boek met foto’s die hij stuk voor stuk bestudeerd en er vragen over stelt. Skype vindt hij ook heel interessant. De avond voordat ik naar Nederland vertrok kwam hij binnenlopen en vroeg of hij met mijn zoon Anne kon spreken via skype. Op mijn vraag waarom zei hij gedecideerd dat het nodig was. Ik zette de skype aan en hij ging recht voor het beeld zitten. Toen Anne verscheen zei hij in zijn beste Frans tegen Anne dat mijn aanwezigheid in Mali heel belangrijk was en of Anne toestemming zou geven dat ik weer terug zou komen. “Ze moet terugkomen want ze is nu onze familie." Na het positieve antwoord van Anne kon hij gerustgesteld gaan slapen in de wetenschap dat hij zijn baan als gardien van Here Bugu zou behouden.
Sedou maakt 3 maal per nacht een ronde om mijn huis met een mes zo groot als een zwaard. Als ik ’s avonds iemand van het busstation moet halen is het ondenkbaar dat ik de tocht door de “brousse” alleen zou maken. Sedou zit naast me met zijn zwaard om me te verdedigen tegen iedere soort van bandiet die me maar zou kunnen bedreigen.
Sedou op feestdagen met de buurman
en tot slot Tjakko, een stoute pup en toekomstige waakhond van Here Bugu
Er bestaat en televisieprogramma waar een groep mensen gedropt wordt op één of andere plek en daar een bijna onmogelijke opdracht zo snel mogelijk moet uitvoeren. Zo voelde ik mij de 4 dagen dat ik met Piet Willem Chevalier kris kras door Bamako toog op zoek naar de materialen voor zijn windmolens.
Piet, de ingenieur van Siemens die hier een cursus komt geven in het bouwen van windmolens, is in Mali aangekomen. Ik heb hem opgehaald in Bamako met de Canari. Piet heeft deze cursus een jaar voorbereid. Het gaat om professionele windmolens die te maken zijn van materiaal dat hier te krijgen is uitgezonderd de hars voor polyester. In Bamako is ook een container aangekomen met gereedschappen en onderdelen voor de voorbeeldmolen. Gewapend met lange lijsten met materialen die gekocht moeten worden en een laptop met foto’s trekken we rond door het knetter chaotische verkeer onder leiding van Musbaba en zijn broer Seriba die mecanicien is in het leger. Uren brengen we door op markten van auto-onderdelen, schrootijzer, ijzerwaren en houtopslag. Het zijn de zwartste, smerigste plekken stinkend naar vuil en pies. Op zoek naar hoekijzers, ijzeren platen, staven van verscheidene millimeters dik en breed, ijzeren pijpen, klemmen, bouten, moeren, spanningsregelaars, verwarmingelementen, ijzeren kabels en kettingen. En dan moeten er ronde schijven gezaagd worden uit de dikke ijzeren platen en gaten er ingeboord op de millimeter nauwkeurig. We belanden in de hallen van de mecaniciens van het leger en installeren ons tussen de machines met foto en filmcamera, worden er door een oververhitte sergeant uitgeknikkerd maar na een demonstratie van Piet weer binnengehaald. Iedereen raakt in de ban van de windmolens en wil de opleiding volgen om een windmolen te bouwen voor zijn moeder in een afgelegen dorp. Met een zwaarbeladen canari gaan we huiswaarts, 750 km over een asfaltweg met onverwachte gaten en hobbels. Eenmaal thuis op Here Bugu komt ook Christian, een Duitse ingenieur uit Kameroen aan die Piet, die voornamelijk engels spreekt, komt versterken. We hebben nog vijf dagen om alles klaar te maken en het blijkt te kort. Ik krijg een nieuwe aanval van malaria, dit keer met vreselijke spierpijn en Piet krijgt de bekende Mali buikloop nadat hij kip gegeten heeft in Bar Bozo. De hangar op de hof krijgt een rieten dak en wanden van rieten matten waardoor het een echt klaslokaal wordt met de beamer en een schoolbord. Er zijn drie grote houten werktafels getimmerd en de proefmolen is opgesteld. Mijn huis is vol met ingenieur, laptops, en alle stopcontacten vol met oplaadapparaten. Gisteren is de cursus begonnen. 10 cursisten, waarvan een aantal analfabeten, 2 jonge vrouwen, gedeeltelijk geen Frans sprekend, voornamelijk kansarme jongeren, arriveren om 8 uur ’s ochtends. We doen natuurlijk eerst een balspel in de kring en daarna theorielessen. De rest van de dag wordt getekend,gezaagd, gebeiteld, geboord, gelast, geschaafd en geschuurd. Er is een houtgroep en een ijzergroep die wisselen. Om 1 uur komen drie prachtige dames eten brengen en wordt er gezamenlijk gegeten. Dit alles is de start van een klein windmolenbedrijf dat in de toekomst afgelegen dorpen van windmolenenergie kan gaan voorzien. Er komen mensen op bezoek om te kijken, Tjakko, de herderpup rent er tussendoor, Sedou de gardien staat er met zijn neus bovenop en ook Ali en Bokar de twee Here Bugu arbeiders komen zoveel mogelijk kijken. Zij zijn intussen bezig met het aanleggen van de grote moestuin. Baba en ik rijden af en aan met mensen en materialen. Kortom Here Bugu in vol bedrijf.
Piet legt in de kazerne uit hoe de gaten geboord moeten worden
overleg in de kazerne over de cursus
Musbaba en Piet eten tussendoor een Malinees hapje
eerste uitleg over het principe van de windmolen
echt aan het werk
Mannenbillen en vrouwenbillen
In de Islam mogen mannen en vrouwen niet gemengd bidden. Het gebeurt gescheiden of de vrouwen moeten achter de groep mannen plaatsnemen op hun matjes. Het gaat erom dat mannen anders erotisch afgeleid worden door de vrouwenbillen voor hen en dan niet meer goed kunnen bidden. Het wezen van de vrouw is dus dat zij de man verleidt en het wezen van de man dat hij zich laat verleiden. Als een vrouw zich laat verleiden door een man is ze slecht en als een man zich laat verleiden door een vrouw dan is dat zijn aard waar hij niets aan kan doen: dus moet de vrouw altijd op de achtergrond blijven. Tabaksi, het grote islamitische slachtfeest, wordt begonnen in het stadion van Mopti met een gezamenlijk gebed. Ik zat op de tribune tussen de vrouwen en keek neer op de duizenden mannenbillen op het grote gazon voor ons. Maar ja, dat kwam alleen maar omdat ik niet met mijn voorhoofd op de grond lag anders had ik ze niet gezien.
de erotiserende mannenbillen
De verneving van Bozoos en Dogons in het dagelijks leven
Casiem, zoontje van Sedou, loopt luidkeels jammerend rond. Hij heeft een pak slaag van zijn moeder gekregen. Hij was bovenop Ali gesprongen, een jonge knul van een jaar of 18, die één van onze vaste arbeiders is. Ali lag naast zijn hut te slapen toen Casiem bovenop hem is gesprongen als uitnodiging om te spelen. Maar, zegt Sedou geëmotioneerd, Ali is een Bozo en wij zijn Dogon. Als Casiem Ali bezeerd zou hebben dan wacht ons een groot ongeluk òf eeuwige armoede òf vreselijke ziektes. Het gezicht van Sedou staat bezorgd, hij zucht en zegt ik zal het je uitleggen. Mijn grand frère was op stap met een Bozo, (de vissers in Mali) en ze hadden al lang geen eten gehad en stierven bijna van de honger. En toen heeft de Bozo een stuk uit zijn kuit geneden, helemaal tot op het bot en dat heeft mijn grand frère opgegeten. Sindsdien is er een “verneving”, cousinage, tussen de Dogon en de Bozo. En een Dogon mag een Bozo nooit iets aandoen want dat heeft vreselijke gevolgen. Sedou vertelt het verhaal met grote heftigheid en doet alles voor zoals het moet zijn toegegaan. Ik probeer het geconcentreerd te volgen en hang aan zijn lippen. Sedou heeft geen school gehad, hij is een self made men en zijn frans is heel bijzonder. Zo spreekt hij elke “p” uit als een “f” en andersom en de grammatica is ook heel anders waardoor ik creatief moet luisteren. Langzaam dringt tot me door dat het verhaal zich niet heeft afgespeeld in zijn familie maar duizenden jaren geleden. Voor Sedou echter is het de realiteit van vandaag en zijn hele leven hangt aan elkaar van oorzaken en gevolgen die voortleven in de legendes van zijn volk. Tegelijkertijd is hij iemand die in alles geïnteresseerd is van het moderne leven. Vaak komt hij ’s avonds bij me op het terras zitten en leent een boek met foto’s die hij stuk voor stuk bestudeerd en er vragen over stelt. Skype vindt hij ook heel interessant. De avond voordat ik naar Nederland vertrok kwam hij binnenlopen en vroeg of hij met mijn zoon Anne kon spreken via skype. Op mijn vraag waarom zei hij gedecideerd dat het nodig was. Ik zette de skype aan en hij ging recht voor het beeld zitten. Toen Anne verscheen zei hij in zijn beste Frans tegen Anne dat mijn aanwezigheid in Mali heel belangrijk was en of Anne toestemming zou geven dat ik weer terug zou komen. “Ze moet terugkomen want ze is nu onze familie." Na het positieve antwoord van Anne kon hij gerustgesteld gaan slapen in de wetenschap dat hij zijn baan als gardien van Here Bugu zou behouden.
Sedou maakt 3 maal per nacht een ronde om mijn huis met een mes zo groot als een zwaard. Als ik ’s avonds iemand van het busstation moet halen is het ondenkbaar dat ik de tocht door de “brousse” alleen zou maken. Sedou zit naast me met zijn zwaard om me te verdedigen tegen iedere soort van bandiet die me maar zou kunnen bedreigen.
Sedou op feestdagen met de buurman
en tot slot Tjakko, een stoute pup en toekomstige waakhond van Here Bugu
vrijdag 20 november 2009
Le grand frère de mon grand frère est mon grandfrère
Nederland
Eind oktober, drie dagen voor mijn vertrek naar Nederland, ben ik eindelijk verhuisd naar Here Bugu. De verhuizing was gepland in augustus en mijn vriendin Monique was gekomen om te helpen. Week in week uit werd de verhuizing verdaagd naar “morgen”. Er werd heel hard gewerkt, aan de watervoorziening, de elektriciteit via zonnepanelen en dieselgenerator, aan de behuizing van mens en dier, aan het muggendicht maken van het terras, kortom aan alles wat nodig was opdat een toebab hier kan overleven. Maar ik wilde verhuizen voordat ik vertrok dus leende ik een grote bus van Willem Snapper en op een ochtend kwam ik met de eerste lading vrolijk het terrein oprijden. De paniek was groot. Ik had wel steeds geroepen dat ik zou komen maar dat ik het echt zou doen! Dan moest er eerst een koe geslacht en feest gevierd. Maar toch iedereen zette alles op alles. Intussen lag Monique ter plekke aan een infuus vanwege malaria, poepte en plaste de pup vrolijk in het rond, bleek de dieselgenerator te hoog afgesteld en ging ‘s nachts alles bijna in de fik en vergat iemand de zonnepanelen aan te zetten waardoor er geen water was. En zo vertrok ik snikkend nadat ik met een zaklampje mijn spullen had gepakt en mijn paspoort gezocht want de bus naar Bamako vertrekt erg vroeg. Monique heeft het tijdens mijn afwezigheid niet makkelijk gehad om hier te overleven met het gecompliceerde malinese leven terwijl ze ook herstellend was..
Nederland was een drukke tijd en net of ik nauwelijks was weggeweest. Heerlijk om de kinderen, Bertram en familie te zien, spannend de vele gesprekken over de toekomst van Rondom Baba. Heerlijk om weg te kruipen onder de dekens en de frisse lucht op te snuiven. Terugkomen was gelukkig ook weer fijn. Je weet het tenslotte maar nooit. Bij terugkomst bleek ik me vertrouwder te voelen dan daarvoor, het is goed te merken dat ik me thuis voel.
bijna de hele familie bij elkaar, Anne, Mans, Pam, Lisa, ikzelf, Alex, Kaarina en Bertram.(Tijs van Lisa ontbreekt)
Grand frères
Iedereen die hier op Here Bugu werkt zegt dat hij een grand frère of een petit frère van Baba is. Volgens Marjamma komt dat omdat Baba een bekende man is. Als je arm bent (en dat gaat hier niet alleen om geld) en weinig aanzien hebt, dan heb je niet zoveel broers en zussen. Het geeft iets aan over de verantwoordelijkheid van Baba want iedereen die tot je familie behoort moet je helpen. Vandaar dat op tijd komen voor Baba buitengewoon moeilijk is want op weg naar Here Bugu komt hij veel grand frères tegen. Het begroetingsceremonieel neemt al 5 minuten in beslag, intussen gaat 10 keer zijn telefoon en dat wordt allemaal beantwoord, er moet ook nog gebeden worden en dan kan het voorkomen dat hij de afspraak van 9 uur ’s ochtends die dag niet haalt. Zijn verbazing over mijn verontwaardiging is oprecht. “Waarom laat je mij wachten” roep ik gefrustreerd uit,”je kunt me toch even bellen dat het later wordt”. “Maar we hadden niet afgesproken dat je moet wachten” zegt hij, “je moet gewoon doen wat op dat moment voor jou aan de orde is”. “Ja maar dan kun je niks plannen, dan komen we nergens, ik moet je nu spreken”. Hij denkt na en zegt, ”ok morgen”.
Inmiddels ben ik er achter dat morgen in het malinees alleen maar ”niet nu” betekent.
Maar om op de broers terug te komen, wat wij een broer noemen is geen grand frère maar een frère du lait dwz hij heeft van dezelfde melk gedronken. Dit verschil lijkt overigens vooral voor mijn oriëntatie belangrijk te zijn. Vandaar dat ik voor de zekerheid vraag wanneer er weer een broer wordt voorgesteld ”van dezelfde melk....of...?”
Een malinees heeft ook een heleboel moeders, want de moeder van je vriend of vriendin is ook je moeder. Door dit uitbundige gevoel voor familieverbanden heb ik inmiddels een heel aantal broers en zussen erbij en ben ik maman, tanti of ouder van een respectabel aantal kinderen.
Het probleem doet zich daarbij wel voor, dat ze vergeten mij op de hoogte te stellen, zodat ik in de meeste gevallen mijn eigen familie niet herken.
Naast de grand frères heb je ook nog de “verneving”, lees verwantschap. De ene etnische groep kan ergens in het verleden “verneeft” zijn met een andere etnische groep. Wanneer een politieagent je op de bon slingert en hij ziet je achternaam in je papieren en constateert een “verneving” dan kan dat aardig in de boete schelen.
Tot slot speelt ook de slavernij nog een rol. Volgens mijn inschatting is de helft van de Malinezen ooit slaaf geweest van de andere helft. Zoals zoveel zaken hier omgekeerd zijn aan onze cultuur geldt dat ook voor het stempel slaaf, het blijkt in een aantal gevallen een eervolle vermelding. Er worden veel grappen over gemaakt in de dagelijkse omgang. Ben jij mijn slaaf vanuit de historie of ik de jouwe. Hoe dat tussen Baba en mij zit vanuit de historie is me nog niet helder.
Diaree
Volgens Baba bestaan er twee kwaliteiten van diaree. Eentje die je krijgt omdat je de verkeerde microben hebt binnengekregen en eentje die je krijgt omdat Allah het nodig vindt. Volgens Baba heb ik de laatste soort. “Je moter stond te hoog afgesteld toen je terugkwam uit Nederland”, zei hij “en dan wordt er ingegrepen.” Ik lag op het dak onder de sterren toen het begon. De sterrenhemels zijn hier weergaloos. Ik dommelde weg en werd wakker omdat recht boven me een halve maan zilverschoon stond te glimmen in een inktblauwe nacht. En toen begon het. Ik kon mijn zaklamp niet zo gauw vinden, moest me onder het muskietennet uitwurmen dat goed zat ingestopt onder mijn matras, waar ik op zat, met mijn blote voeten over het onafgewerkte beton rennen, de deur vinden, de trap af, Tjakko, de nieuwe pup, die zich dol enthousiast over dit onverwachte nachtelijk pretje in mijn nachthemd vastbeet en niet los liet, meeslepen, op de tast door het huis de badkamer vinden ('s nachts is er geen electriciteit en dus pikkedonker), om me tenslotte op de toiletpot (geen gat dus) te storten, die bijna omviel omdat hij nog niet goed vast zit. Daar heb ik ongeveer twee en een halve dag doorgebracht met uitstapjes naar mijn bed of de hangmat op het terras, die ik dankzij mijn hoogafgestelde motor intussen toch maar even eigenhandig had opgehangen met een 10 mm boor.
Allah vond kennelijk dat ik een grote schoonmaak nodig had. Elke slok met zout en suiker (ORS, op aanraden van de GGD) om uitdroging te voorkomen, kwam er als een liter onder hoge druk door het verkeerde gat uit. Ik heb dit nog nooit meegemaakt, tenminste niet onvrijwillig en gratis. Een vastenweek bij verwencentrum de Schouw in Zeeland kostte veel geld en dan moet je nog maar afwachten of met die darmspoelingen de boel wel goed doorgespoeld wordt. Maar toch, op de derde dag , was ik inmiddels aardig afgeslankt maar erg slap en vond Sedou, de gardien, dat het welletjes was. Hij leende de brommer van een aanwezige timmerman en haalde twee flesjes tonic uit de stad en wat van die echte vieze Afrikaanse nescafee. Een paar lepels nescafe klopte hij in een glas tonic, deed er een poedertje doorheen gemaakt van een plaatselijk kruid waar hij absoluut de naam niet van wist maar dat we samen gaan opzoeken later, en liet het me opdrinken. Het was smerig, ..... echt smerig! " Over een uur kom ik terug, dan voel je je een stuk beter en heb je honger" zei hij. In dat uur ben ik niet meer naar de wc gerend. En ik dacht er over om een kommetje rijstwater klaar te maken. Sedou kwam terug, zette de koekenpan op het vuur, gooide er een flinke scheut olie in, bakte van 3 eieren een omelet, gooide er nog wat Goudse kaas over die in de koelkast lag, en beval me het op te eten. Mange, mange, il faut qu tu mange maintenant. En het wonder geschiedde. Het was heerlijk en ik ben een wandelingetje gaan maken. Daarna gaan slapen , alles bleef er in en ik voelde me rozig en schoon. Met een laag afgestelde moter.
Here Bugu
Bismillia, wees welkom, als je Afrika wilt leren kennen. Er zijn nog plaatsen vrij voor de workshop eind december. Eerst genieten op Here Bugu en dan de woestijn in naar het festival van de Toearegs.(zie babablog onder workshop)
Verder begint in december de opleiding in het maken van windmolens met Piet Willem Chevalier. Er wordt hard gewerkt aan de voorbereidingen voor dit alles.
voor de TU in Delft met Piet van de windmolens en 5 studenten die een marketingplan gaan schrijven als studieopdracht
de houtoven voor brood en pizza's.Gebouwd tijdens mijn afwezigheid. Ik had gevraagd om iets origineels te maken van de schoorsteen. Het bloed kruipt kennelijk waar het niet gaan kan, heb ik toch een soort kleine moskee op de hof staan.
het vooraanzicht van het huis. het moet nog in de roodbruine verf. Het muskietengaas omsluit een enorm terras waar het goed toeven is. Het seinwachtershuisje op het dak is een ontwerp van Baba en dient om de trap naar het dak te omsluiten. Vooral de dakpannen oogsten applaus van alle bezoekers. Baba heeft ze speciaal uit Bamako laten komen, met de bus. Halverwege de rit van 800 km, kreeg de buschauffeur een beter vrachtje en heeft ze uit de bus gezet. Het heeft vele dagen gekost voor ze weer gevonden waren. De ronde stenen voor op de nok zijn nog niet teruggevonden. De stokken op het dak zijn om muskietennetten aan te bevestigen wanneer ik op het dak slaap. Op de achtergrond het huis van de gardien.
de hangar op de hof voor bijeenkomsten e.d. er komt een rieten kap op
Eind oktober, drie dagen voor mijn vertrek naar Nederland, ben ik eindelijk verhuisd naar Here Bugu. De verhuizing was gepland in augustus en mijn vriendin Monique was gekomen om te helpen. Week in week uit werd de verhuizing verdaagd naar “morgen”. Er werd heel hard gewerkt, aan de watervoorziening, de elektriciteit via zonnepanelen en dieselgenerator, aan de behuizing van mens en dier, aan het muggendicht maken van het terras, kortom aan alles wat nodig was opdat een toebab hier kan overleven. Maar ik wilde verhuizen voordat ik vertrok dus leende ik een grote bus van Willem Snapper en op een ochtend kwam ik met de eerste lading vrolijk het terrein oprijden. De paniek was groot. Ik had wel steeds geroepen dat ik zou komen maar dat ik het echt zou doen! Dan moest er eerst een koe geslacht en feest gevierd. Maar toch iedereen zette alles op alles. Intussen lag Monique ter plekke aan een infuus vanwege malaria, poepte en plaste de pup vrolijk in het rond, bleek de dieselgenerator te hoog afgesteld en ging ‘s nachts alles bijna in de fik en vergat iemand de zonnepanelen aan te zetten waardoor er geen water was. En zo vertrok ik snikkend nadat ik met een zaklampje mijn spullen had gepakt en mijn paspoort gezocht want de bus naar Bamako vertrekt erg vroeg. Monique heeft het tijdens mijn afwezigheid niet makkelijk gehad om hier te overleven met het gecompliceerde malinese leven terwijl ze ook herstellend was..
Nederland was een drukke tijd en net of ik nauwelijks was weggeweest. Heerlijk om de kinderen, Bertram en familie te zien, spannend de vele gesprekken over de toekomst van Rondom Baba. Heerlijk om weg te kruipen onder de dekens en de frisse lucht op te snuiven. Terugkomen was gelukkig ook weer fijn. Je weet het tenslotte maar nooit. Bij terugkomst bleek ik me vertrouwder te voelen dan daarvoor, het is goed te merken dat ik me thuis voel.
bijna de hele familie bij elkaar, Anne, Mans, Pam, Lisa, ikzelf, Alex, Kaarina en Bertram.(Tijs van Lisa ontbreekt)
Grand frères
Iedereen die hier op Here Bugu werkt zegt dat hij een grand frère of een petit frère van Baba is. Volgens Marjamma komt dat omdat Baba een bekende man is. Als je arm bent (en dat gaat hier niet alleen om geld) en weinig aanzien hebt, dan heb je niet zoveel broers en zussen. Het geeft iets aan over de verantwoordelijkheid van Baba want iedereen die tot je familie behoort moet je helpen. Vandaar dat op tijd komen voor Baba buitengewoon moeilijk is want op weg naar Here Bugu komt hij veel grand frères tegen. Het begroetingsceremonieel neemt al 5 minuten in beslag, intussen gaat 10 keer zijn telefoon en dat wordt allemaal beantwoord, er moet ook nog gebeden worden en dan kan het voorkomen dat hij de afspraak van 9 uur ’s ochtends die dag niet haalt. Zijn verbazing over mijn verontwaardiging is oprecht. “Waarom laat je mij wachten” roep ik gefrustreerd uit,”je kunt me toch even bellen dat het later wordt”. “Maar we hadden niet afgesproken dat je moet wachten” zegt hij, “je moet gewoon doen wat op dat moment voor jou aan de orde is”. “Ja maar dan kun je niks plannen, dan komen we nergens, ik moet je nu spreken”. Hij denkt na en zegt, ”ok morgen”.
Inmiddels ben ik er achter dat morgen in het malinees alleen maar ”niet nu” betekent.
Maar om op de broers terug te komen, wat wij een broer noemen is geen grand frère maar een frère du lait dwz hij heeft van dezelfde melk gedronken. Dit verschil lijkt overigens vooral voor mijn oriëntatie belangrijk te zijn. Vandaar dat ik voor de zekerheid vraag wanneer er weer een broer wordt voorgesteld ”van dezelfde melk....of...?”
Een malinees heeft ook een heleboel moeders, want de moeder van je vriend of vriendin is ook je moeder. Door dit uitbundige gevoel voor familieverbanden heb ik inmiddels een heel aantal broers en zussen erbij en ben ik maman, tanti of ouder van een respectabel aantal kinderen.
Het probleem doet zich daarbij wel voor, dat ze vergeten mij op de hoogte te stellen, zodat ik in de meeste gevallen mijn eigen familie niet herken.
Naast de grand frères heb je ook nog de “verneving”, lees verwantschap. De ene etnische groep kan ergens in het verleden “verneeft” zijn met een andere etnische groep. Wanneer een politieagent je op de bon slingert en hij ziet je achternaam in je papieren en constateert een “verneving” dan kan dat aardig in de boete schelen.
Tot slot speelt ook de slavernij nog een rol. Volgens mijn inschatting is de helft van de Malinezen ooit slaaf geweest van de andere helft. Zoals zoveel zaken hier omgekeerd zijn aan onze cultuur geldt dat ook voor het stempel slaaf, het blijkt in een aantal gevallen een eervolle vermelding. Er worden veel grappen over gemaakt in de dagelijkse omgang. Ben jij mijn slaaf vanuit de historie of ik de jouwe. Hoe dat tussen Baba en mij zit vanuit de historie is me nog niet helder.
Diaree
Volgens Baba bestaan er twee kwaliteiten van diaree. Eentje die je krijgt omdat je de verkeerde microben hebt binnengekregen en eentje die je krijgt omdat Allah het nodig vindt. Volgens Baba heb ik de laatste soort. “Je moter stond te hoog afgesteld toen je terugkwam uit Nederland”, zei hij “en dan wordt er ingegrepen.” Ik lag op het dak onder de sterren toen het begon. De sterrenhemels zijn hier weergaloos. Ik dommelde weg en werd wakker omdat recht boven me een halve maan zilverschoon stond te glimmen in een inktblauwe nacht. En toen begon het. Ik kon mijn zaklamp niet zo gauw vinden, moest me onder het muskietennet uitwurmen dat goed zat ingestopt onder mijn matras, waar ik op zat, met mijn blote voeten over het onafgewerkte beton rennen, de deur vinden, de trap af, Tjakko, de nieuwe pup, die zich dol enthousiast over dit onverwachte nachtelijk pretje in mijn nachthemd vastbeet en niet los liet, meeslepen, op de tast door het huis de badkamer vinden ('s nachts is er geen electriciteit en dus pikkedonker), om me tenslotte op de toiletpot (geen gat dus) te storten, die bijna omviel omdat hij nog niet goed vast zit. Daar heb ik ongeveer twee en een halve dag doorgebracht met uitstapjes naar mijn bed of de hangmat op het terras, die ik dankzij mijn hoogafgestelde motor intussen toch maar even eigenhandig had opgehangen met een 10 mm boor.
Allah vond kennelijk dat ik een grote schoonmaak nodig had. Elke slok met zout en suiker (ORS, op aanraden van de GGD) om uitdroging te voorkomen, kwam er als een liter onder hoge druk door het verkeerde gat uit. Ik heb dit nog nooit meegemaakt, tenminste niet onvrijwillig en gratis. Een vastenweek bij verwencentrum de Schouw in Zeeland kostte veel geld en dan moet je nog maar afwachten of met die darmspoelingen de boel wel goed doorgespoeld wordt. Maar toch, op de derde dag , was ik inmiddels aardig afgeslankt maar erg slap en vond Sedou, de gardien, dat het welletjes was. Hij leende de brommer van een aanwezige timmerman en haalde twee flesjes tonic uit de stad en wat van die echte vieze Afrikaanse nescafee. Een paar lepels nescafe klopte hij in een glas tonic, deed er een poedertje doorheen gemaakt van een plaatselijk kruid waar hij absoluut de naam niet van wist maar dat we samen gaan opzoeken later, en liet het me opdrinken. Het was smerig, ..... echt smerig! " Over een uur kom ik terug, dan voel je je een stuk beter en heb je honger" zei hij. In dat uur ben ik niet meer naar de wc gerend. En ik dacht er over om een kommetje rijstwater klaar te maken. Sedou kwam terug, zette de koekenpan op het vuur, gooide er een flinke scheut olie in, bakte van 3 eieren een omelet, gooide er nog wat Goudse kaas over die in de koelkast lag, en beval me het op te eten. Mange, mange, il faut qu tu mange maintenant. En het wonder geschiedde. Het was heerlijk en ik ben een wandelingetje gaan maken. Daarna gaan slapen , alles bleef er in en ik voelde me rozig en schoon. Met een laag afgestelde moter.
Here Bugu
Bismillia, wees welkom, als je Afrika wilt leren kennen. Er zijn nog plaatsen vrij voor de workshop eind december. Eerst genieten op Here Bugu en dan de woestijn in naar het festival van de Toearegs.(zie babablog onder workshop)
Verder begint in december de opleiding in het maken van windmolens met Piet Willem Chevalier. Er wordt hard gewerkt aan de voorbereidingen voor dit alles.
voor de TU in Delft met Piet van de windmolens en 5 studenten die een marketingplan gaan schrijven als studieopdracht
de houtoven voor brood en pizza's.Gebouwd tijdens mijn afwezigheid. Ik had gevraagd om iets origineels te maken van de schoorsteen. Het bloed kruipt kennelijk waar het niet gaan kan, heb ik toch een soort kleine moskee op de hof staan.
het vooraanzicht van het huis. het moet nog in de roodbruine verf. Het muskietengaas omsluit een enorm terras waar het goed toeven is. Het seinwachtershuisje op het dak is een ontwerp van Baba en dient om de trap naar het dak te omsluiten. Vooral de dakpannen oogsten applaus van alle bezoekers. Baba heeft ze speciaal uit Bamako laten komen, met de bus. Halverwege de rit van 800 km, kreeg de buschauffeur een beter vrachtje en heeft ze uit de bus gezet. Het heeft vele dagen gekost voor ze weer gevonden waren. De ronde stenen voor op de nok zijn nog niet teruggevonden. De stokken op het dak zijn om muskietennetten aan te bevestigen wanneer ik op het dak slaap. Op de achtergrond het huis van de gardien.
de hangar op de hof voor bijeenkomsten e.d. er komt een rieten kap op
Abonneren op:
Posts (Atom)