Zestig plus

We hadden het niet breed thuis vroeger maar wat we hadden was van kwaliteit want daar hielden mijn ouders van. En … er werd met zorg met de spullen omgesprongen. Onze tenten waren van Carl Denig, een begrip in die tijd, evenals de bruine canvas, opvouwbare afwasteiltjes en de echte donszakken.
Mijn vader stond erop dat de tent “kreukvrij” werd opgezet. Zoals zoveel activiteiten die ik samen met hem deed was het opzetten van de tent een terugkerend drama omdat het op zìjn manier moest. Ongeduldig en driftig met veel krachttermen werd de kano tent, die nog bamboestokken had met van die koperen inschuifhoesjes, onder zijn leiding uit de zak gehaald, opengevouwen en overeind gezet. Door de manier waarop de haringen de grond ingingen, de scheerlijntjes werden aangetrokken en de stokken verplaatst ontstond dan de “perfect opgezette tent zoals het een goede kampeerder betaamt’. En wee je gebeente als je het dan vervolgens in je stomme hersenpan haalde om over één van de scheerlijntjes te struikelen.
En natuurlijk deed ik dat, altijd.

Dat deze training niet de gewenste resultaten heeft opgeleverd bleek vele jaren later toen ik voor het eerst alleen met mijn twee dochters van 16 en 17 ging kamperen aan de Ardèche in Frankrijk.
Bij de eerste zware regenbui kwamen we erachter dat we de tent binnenstebuiten hadden opgezet.
Ik moest hieraan denken toen ik zat uit te hijgen van een flinke confrontatie tussen mij en … laat ik maar zeggen Here Bugu.
Here Bugu moet het niet hebben van de kwantiteit maar van de kwaliteit, vind ik ... vinden wij. Maar wat weten zij van de kwaliteit die ik, ondanks mezelf, redelijk blijk te vinden, van “de perfect opgezette tent zoals een goede kampeerder betaamt” kwaliteit dus?
Niets!

De school was begonnen aan het nieuwe seizoen terwijl ik een paar weken in Nederland was om te herstellen van een uit de hand gelopen malaria. Vanaf mijn ziekbed in Bamako had ik nog een lijst gemaakt met alles wat er in orde moest zijn voor de schoolopening. De twee lokalen zouden geverfd worden, de nieuwe banken op hun plek gezet, de kasten bevoorraad, de onderwijzers voorbereid en nog een heleboel meer.

De eerste week na mijn terugkeer waren er zoveel bezigheden en achterstallig overleg dat ik nadrukkelijk niet in de richting van het schooltje keek. Maar toen ik er op bezoek ging schrok ik. De schilders hadden alles gestript en de ijzeren kasten met hun kostbare inhoud van schoolspullen stonden ondersteboven teruggeplaatst in de klassen. De kinderen hingen nog altijd aan de oude tafels, de nieuwe banken waren elders opgeslagen, en de onderwijzers hadden helemaal niets, zelfs geen krijtjes.

Mijn frustratie was tastbaar in alle hoeken en gaten van Here Bugu. Mijn mantra “Neem niets persoonlijk Yvonne” werkte niet meer, ik nam het zeer persoonlijk (hoe hardleers kan een mens zijn) en iedereen die in mijn buurt kwam kreeg de volle laag. Dodelijk geschrokken, de hoofden tussen de schouders, werd de hitte getrotseerd, het thee-uurtje onder de boom opgeschort en de hak ter hand genomen.

Mokkend zat ik in mijn kamer, de deuren dicht en probeerde af te koelen onder de ventilator. Baba deed nog een poging om tot een redelijk gesprek te komen maar trok zich onverrichter zake terug op zijn gebedskleedje zoals hij placht te doen in dit soort situaties.

Sedou kwam binnen, zette een kop koffie voor me neer en begon onnodig rondom mijn stoel de grond te dweilen.

“Weet je”, zei hij, de dweil bestuderend, “jij bent toch ouder dan zestig?”

“Bij ons in de Dogon weten we wel wat jij hebt. Als vrouwen zo oud worden als jij, dan worden ze soms door de duivel bezocht, die schiet er zomaar inene in. Daar kunnen ze niets aan doen, die vrouwen, het komt en het gaat. We hebben het er net met zijn allen over gehad en we denken dat jij daar nu last van hebt. Je kunt er niets aan doen, het gaat vanzelf over. We zijn niet boos op je!”

en zachtjes dweilde hij zichzelf de kamer uit en deed de deur achter zich dicht.

WELKOM

SAFE THE DATE …………    RONDOMBABA-DAG

21 en/of 22 november 2015 vanaf 14.00 uur

Vorig jaar organiseerde het bestuur van Stichting Rondom Baba een tweetal ontmoetingen met Yvonne Gerner en Baba Traore op het prachtige schip van bestuurslid Ira van Eelen in Amsterdam.

Wegens groot succes komt daar dit jaar een vervolg op, weliswaar zonder Baba.

Caroline van Leenders ( Senior process manager sustainable transitions bij Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) zal in gesprek gaan met Yvonne over sociaal ondernemerschap  in Mali en over Here Bugu in het bijzonder. Tevens zal er gelegenheid zijn om met elkaar in gesprek te gaan hierover.

Om zoveel mogelijk donateurs en vrienden de gelegenheid te geven hierbij aanwezig te zijn organiseren we twee middagen.

•    Zaterdag 21 november, van 14.00 uur tot 15.00 uur met nazit

•    Zondag   22 november, van 14.00 uur tot 15.00 uur met nazit

Adres: Borneokade 92, 1019AW Amsterdam

Het is een speciale uitnodiging van het bestuur van Stichting Rondom Baba voor alle donateurs, vrienden en belangstellenden waar verder natuurlijk iedereen welkom is.

We vragen geen bijdrage in de kosten en stellen het bijzonder op prijs wanneer U iemand meebrengt die het werk van Stichting Rondom Baba nog niet kent.

De Monchy Beads, Jewelry that rocks your heart, de nieuwe webshop met armbanden van Laura de Monchy die gemaakt worden op Here Bugu, zal gepresenteerd worden. En er is de mogelijkheid om ze te kopen tijdens de bijeenkomsten. Ook de bekende tassen zullen er weer zijn en andere sieraden.

RESERVEREN AUB

Vanwege grote belangstelling en beperkt aantal plaatsen is reserveren prettig via: info@rondombaba.nl

Een bevestiging met routebeschrijving volgt na aanmelding. 

met warme  groet,

het bestuur van Stichting Rondom Baba, mede namens Yvonne

Here Bugu, langzaam groeien tegen de stroom in ...

Allereerst verdrietig nieuws.
Afgelopen mei, toen ik nog in Nederland was, kreeg ik het bericht dat het paard Nicolas was overleden als gevolg van een slangenbeet. In de droge hete tijd komen veel slangen, die de droge gebarsten aarde ontvluchten, naar de oase Here Bugu. Er zitten gevaarlijke tussen en menig dier moet eraan geloven. Nicolas was voor mij als een vriend.

Twee weken later stierf mijn maatje Tjakko, zes jaar oud, waarschijnlijk vergiftigd. Hij had een vreselijke doodstrijd. Er waren 2 dierenartsen bij en alle mensen van Here Bugu. Na zijn dood was Here Bugu in rouw. Sedou, zijn baas bij mijn afwezigheid, huilde dagenlang. Tjakko was vanaf het begin mijn onafscheidelijke metgezel, geen stap kon ik zetten zonder dat hij naast me liep. Hij kende alles van Here Bugu, waakte over mens en dier en joeg vreemde dieren onverbiddelijk van het terrein. Een uitstekende waakhond die me waarschuwde bij onraad. De vriend van alle bewoners, iedereen was dol op hem. Het was niet makkelijk voor me om terug te keren in de wetenschap dat deze onvoorwaardelijke vrienden er niet meer zijn.

Ook Adjoda, de chef van de Bella van Dialangou overleed. Ook hem kende ik vanaf het begin. Mijn bezoekjes aan hem waren altijd een feestje. Een prachtig mens, misschien wel 90 jaar oud. Met zijn sterven is een schat aan verhalen verloren gegaan over het slavenbestaan van de Bella onder de Touareg. Hij leefde in extreme armoe maar dat deed niets af aan zijn nobele uitstraling. Onze gesprekjes waren vrolijk en licht, alsof we samen een menuet dansten, we verstonden geen woord maar "begrepen" elkaar.

Een nieuwe generatie

Maar het leven gaat door en bij mijn aankomst op Here Bugu zaten er 2 kleine puppies van 3 weken op me te wachten, Tjakko 2 en Bobi genaamd, twee reutjes. Tjakko was destijds ook zo'n jonge pup en zijn karakter in combinatie met mijn opvoeding (zeer on-Malinees om een hond op te voeden) maakte hem zo'n betrouwbare hond. De andere hond, Toubab, die ik met drie maanden kreeg, leerde het niet. Hij rouwt overigens nog steeds om het verlies van zijn baasje Tjakko.
De puppies zijn letterlijk een blok aan mijn been, maar o wat zijn ze lief en vermakelijk. De dichtregel "Ik wou dat ik twee hondjes was, dan kon ik samen spelen" is helemaal op hun van toepassing.

aan mijn voeten onder mijn werktafel

de wereld gaat nog niet verder dan tot de drempel van mijn huis

De kinderen van Here Bugu en omgeving zijn altijd heel blij als ik weer terug ben. Het is zomervakantie, de school gaat pas weer beginnen na de regentijd, begin oktober. De volgende dag stonden ze al in de rij om te kijken of er nieuw speelgoed was.

Jaja, het buurmeisje was de eerste. Als ze op onze school zit mag ze haar broertjes en zusjes niet meenemen, in de vakantie is ze full-time bezet. Hongerig, trieste blik, vermoeid. Het leven is hard voor de kinderen. Deze keer had ik voor haar wat nieuwe kleren meegebracht.

Het uitpakken van de koffers is altijd een feest en Baba en Oumar, de nieuwe manager, besloten direct dat niemand in Mali zo'n mooi bidkleedje had. Na enige discussie ontdekte Oumar dat je er ook andere dingen mee kunt doen. Inmiddels hebben zij er afstand van gedaan en spelen de kinderen ermee.

de plankjes van de schommel zijn door de regen en termieten wat aangetast maar elke dag wordt er mee gespeeld.

Het pierenbadje was in april klaar. Het water wordt elke dag ververst en gebruikt voor  de planten. Het grotere deel van het bad, dat erachter ligt, was een enthousiaste actie van Baba en de medewerkers tijdens mijn afwezigheid. Ik heb het voorlopig stop moeten zetten. Te duur maar ook nog geen oplossing voor de kwaliteit van het water wanneer je geen chemische producten wilt gebruiken en het is te groot om het elke dag te legen. Het plezier van de kinderen (ook van de school) is, ondanks het formaat van het pierenbad, ongeëvenaard

De scholen in Mali hebben een lange vakantie gedurende het regenseizoen. Begin oktober gaan ze weer open.
Ondertussen zijn we bezig een overdekte buitenruimte te bouwen voor spel en handenarbeidactiviteiten buiten.
Ook zijn er hele mooie nieuwe banken gemaakt met zitkussens voor bewegelijk onderwijs (vrije school). Volgende maand hoop ik samen met de twee onderwijzers te werken aan het schoolprogramma voor volgend jaar. (niet mijn vak overigens en wat zou ik daar graag hulp bij hebben!)

De regentijd wordt gekenmerkt door een groot leger van vliegende, kruipende en vooral stekende insecten. Hoewel malaria het hele jaar een groot probleem is sterven er in dit seizoen veel mensen. Vooral omdat ze de medicijnen niet kunnen kopen (een doosje kost een dagloon, laat staan de Melarone die wij gebruiken, 2,50 per dag). Ikzelf kan de Melarone inmiddels niet meer verdragen. Voor alle medewerkers hebben we geïmpregneerde muskietennetten maar ondanks dat is de malaria een groot probleem. Daarnaast heerst er op dit moment veel tyfus en ook in combinatie met malaria komt dat veel voor.

Vanuit Nederland heb ik een alternatief medicijn meegenomen waarmee resultaat geboekt is in andere delen van Afrika. Het wordt ingenomen in drie periodes van 14 weken per jaar. Met 24 bewoners van Here Bugu zijn we het experiment aangegaan. Alles wordt nauwkeurig bijgehouden en we hopen natuurlijk dat het gaat werken. Dat zullen we later laten weten. Ook krijgen alle medewerkers een dosis moringa van eigen bodem.

Het moringa project is in volle ontwikkeling. Het Europese biocertificaat is bijna rond, het water uit de put is getest in Bamako en goed bevonden. Op dit moment hebben we problemen met het drogen door de hoge vochtigheidsgraad. Een deel van de productie van het poeder zal bestemd zijn voor de export, een deel voor lokale verkoop. (Op internet is veel te vinden over de "wonderboom" moringa).

de percelen worden genummerd zodat we altijd kunnen terugvinden van welke partijen poeder van welke percelen komen

wegen en verpakken

deze grappige Chinese zakjes met een soort
bruin moringapoeder vond Baba op de markt

moringabedden in aanplant op de 2e hectare

de boompjes nu, twee weken na zaaien

Duiventillen
Ons bezoek aan Sekem (Egypte) in 2008 was de grote inspiratiebron voor de opzet van Here Bugu. Baba zag daar onder andere de duiventillen van Sekem. Onder andere belangrijk voor bemesting van het land door de duiven. En hij heeft dat altijd in zijn achterhoofd gehouden. Afgelopen maanden heeft hij er twee ontworpen en laten uitvoeren door onze meestermetselaar Nianfo. De grote verrassing voor mij!

Ibrahim Abouleish van Sekem voor zijn duiventillen

rechts Nianfo, bezig met de leemconstructie

de binnenkant

Bezoekers uit heel Mali komen er het hele jaar. Vorige week donderdagavond belde Baba dat de volgende ochtend een groep van dertig man zou komen kijken die een drie daagse cursus deden in Mopti, georganiseerd door het departement van Bos en Waterbouw. Ze wilden absoluut het bijzondere project Here Bugu bezoeken. Maar door twee dagen met bewolking functioneerden de zonnepanelen van de waterpomp niet en hadden we al 24 uur geen water. Alles was smerig, blubberig en vies en bovendien functioneerden de ventilators van het droogsysteem voor de moringa niet omdat een elektricien de draden van de generator en de panelen, die afwisselend energie geven, verkeerd aan elkaar had geknoopt. Maar de volgende ochtend scheen de zon, de pompen werkten en de hele familie van Sedou met de vaste medewerkers begon aan de grote schoonmaak, om 11 uur was alles spik en span. Ze kwamen met hun 4wheeldrives over de glibberige modderweg en het was een goede oefening voor ons om uit te leggen dat het concept van Here Bugu gebaseerd is op een visie op het leven zelf.

Baba met de directeur van L'eau et Foret" en de cursusleider

Het bezoek duurde uiteindelijk uren, en dat nog wel op vrijdag. Veel van dit soort bezoeken kunnen we er voorlopig niet bij hebben en ik herinner me de woorden van Ibrahim Abouleish die me hiervoor waarschuwde. Niet te vroeg teveel bezoek, het kind Here Bugu moet rustig kunnen groeien.

even ontspannen tussendoor

En dan zijn er nog de andere projecten, de vissen, de kippen, de konijnen, de eenden, de schildpadden (een hobby van Baba; het echtpaar Koro Kora heeft inmiddels 420 kindertjes). Niet alles verloopt zoals verwacht. Binnen een week na de dood van Tjakko bijvoorbeeld is de kippenren uitgedund door een groep wilde katten die over het hoge hek zijn geklommen en hun moordwerk hebben gedaan.
Het windmolenproject gaat volgende week na lange voorbereiding een doorstart maken
Het Kozonproject met de Bellavrouwen, vervaardigen en verkopen van zonne-energie kookdozen en hooimanden wordt eind van het jaar weer opgestart omdat door de huidige omstandigheden het moeilijk is voor de vrouwen om zich naar Here Bugu te verplaatsen

volgende week wordt de vijver geleegd en gaat de vis naar de markt, ben benieuwd hoe ze dat gaan doen

veel sappige citroenen dit jaar

Tenslotte nog een bijzonder project dat mijn speciale aandacht heeft samen met Laura de Monchy:

"de Monchy beads"

Lange voorbereiding maar het gaat nu binnenkort echt lopen. We werken hard aan de aanvulling van de collectie armbanden met vrouwen uit Mopti onder leiding van de 18 jarige Beiti die door mij opgeleid wordt. Hopelijk gaat de prachtige website volgende week online, ik laat het weten als het zover is, maar bij de winkels van Betsy Palmer in Amsterdam en Rotterdam zijn ze al te koop.

Het is een lange reportage geworden van ons werk. Mijn aanwezigheid is erg belangrijk om te helpen met het coachen van de projecten en de mensen. Dolgraag zou ik hulpkrachten uit Nederland erbij willen hebben maar de huidige situatie maakt dat moeilijk. Ik ben hier nu bijna drie weken en mijn werkdagen zijn lang. Gelukkig heb ik tegenwoordig 's avonds een airco zodat ik op normale temperatuur kan werken als ik het nodig heb. Het maakt een enorm verschil.
Voor de mensen die het nog niet gezien hebben; op de website is het "Nieuws van Here Bugu 2015" te downloaden. Mochten er mensen zijn liever een gedrukt exemplaar willen hebben voor promotiedoeleinden neem dan graag contact op met Ingrid Janszen: ingridjanszen[at]gmail.com

ook op Here Bugu wordt het Nieuwsblad van Rondom Baba "gelezen"

Ook zijn er nog Here Bugu tassen te koop in Utrecht en Den Haag. Ook daarover kunt u contact opnemen met Ingrid.
Mensen die op de mailinglijst van de BabaBlog staan ontvangen een persoonlijke brief van mij per email bij het verschijnen van de blog.

Van sommige mensen hoorde ik dat deze in de spam terecht komt. Dat is te veranderen door je zelf in te schrijven of door in je computer eenmalig aan te geven dat je de mail niet als spam beschouwd.

de  oprijlaan met de grote moringabomen die zo'n 500 zaden per boom leveren

uitzicht over Here Bugu in de tropische regentijd

Angst

De kinderen van Here Bugu spelen regelmatig terroristje. Er zijn goeden en slechten en één van de kinderen speelt Yvonne. Het gaat er heftig aan toe, er wordt gekrijst en gebruld, ze rennen gewapend met stokken en touwen verhit door het stoffige zand, er vallen doden en gewonden tot de leider van het spel beslist dat de goeden nu winnen. Soms staat "Yvonne" dan nog vastgebonden aan een boom en zijn ze haar helemaal vergeten.

Als kind was ik verslaafd aan de sprookjes van Grimm. Ik denk zelfs dat ik heel jong leerde lezen omdat ik de sprookjes nodig had. Het gezin waarin ik opgroeide was een emotioneel rad van avontuur waar ik niet veel houvast aan had. De sprookjes van Grimm wezen me de weg. De heldere verdeling van menselijke eigenschappen over verschillende personen (archetypen) hielpen me de wereld te verkennen. Het goeie en het slechte, het lieve en het boze, het naïeve en doortrapte, het ijverige en het luie, de waarheid en de leugen allemaal ordentelijk gerangschikt en het goede wint tenslotte altijd.

Griezelen, spelen met angst, oefenen in bang zijn en in moedig zijn zie ik terug in het spel van de kinderen, ook op Here Bugu. Het onverbloemd uitvergroten van de oerbeelden, het monster, de prinses, de koning en de heks in jezelf zonder moralistische etiketten van goed of fout vanuit de rationele wereld van de volwassenen bereid je voor op het grote leven.

Er wordt me vaak gevraagd of ik “bang” ben in Mali, of ik me “bedreigd” voel. Logisch want over Mali verschijnen vreselijke berichten. Volgende vraag zou kunnen zijn of ik nog wel durf te vliegen, in een bus zitten, langs een moskee lopen, noem maar op. Met als ultieme vraag of ik bang ben voor het leven en voor de dood. Als ik van hieruit naar de Nederlandse televisie kijk, (één van de weinige programma's die ik hier kan zien op mijn laptop is DWDD), heb ik de indruk dat de gebruikelijke vraag “Hallo, hoe gaat het met je?”, geleidelijk vervangen is door “Hallo, ben je bang?” Matthijs perst het er bijna uit in zijn vraagggesprekken. Alsof “bang zijn” een menselijke waarde is geworden waarmee men zich kan identificeren en “niet bang zijn” moet worden afgevoerd als onverantwoordelijk, overmoedig (of moedig), in ieder geval uitzonderlijk gedrag.

De omgekeerde wereld.

We worden door de media gemanipuleerd met voorstellingen die angst oproepen als voedsel voor de ziel zoals ons lichaam langzaam vergiftigd wordt met gemanipuleerde voeding. Angst is een epidemie geworden en we kunnen er niet genoeg van krijgen.
De angst waar ik het hier over heb neemt je gevangen in je hoofd, in je voorstellingen, het snijdt je af van je intuïtie en van je lichaam (de ademhaling blokkeert) en het isoleert je van de werkelijkheid. Deze angst is gevaarlijk.

Ondanks de sprookjes uit mijn kindertijd ben ik zelf een ervaringsdeskundige wat angst betreft. Het hoogtepunt van míjn angsten manifesteerde zich rond mijn vijftigste toen er, door de scheiding van mijn huwelijk een abrupt einde kwam aan het leven waarin ik me veilig dacht te “voelen” of achteraf beter gezegd: de "voorstelling" van het leven waarin ik me veilig waande. Ik was op dat moment de controle over mijn leven kwijt.

En toen was het wellicht wel het sprookje van Grimm, “De jongen die erop uittrok om te leren griezelen”, dat me vanuit mijn onderbewuste inspireerde om “mijn” angsten te gaan verkennen door “enge” dingen te gaan doen. ( niet te verwarren met gevaarlijke dingen).
Ik begon te oefenen door situaties op te zoeken die ik niet onder controle had. Zoals voor mij bijvoorbeeld het alleen reizen zonder vooropgesteld doel.
Terwijl ik onderweg naar binnen keek zag ik voorstellingen die me angst inboezemden, hoorde ik de waarschuwingen voor het slechte dat ik zou tegenkomen. Keek ik echter naar buiten dan kwam ik ongelooflijk veel mooie dingen tegen. Mijn vertrouwen in het leven en in mijzelf groeide.

Natuurlijk belandde ik zo nu en dan ook in gevaarlijke situaties. Maar het bleek dat in zo’n situatie mijn voorstellingen me niet blokkeerden en mijn intuïtie me hielp om de juiste beslissingen te nemen. Mijn schat aan “gezond verstand” bleek vele malen groter dan mijn voorstellingsvermogen!

Dus op die steeds weer terugkerende vraag of ik bang ben antwoord ik dat een groot deel van de angst voor reizen en verblijven in ontwikkelingslanden wordt gevoed door de voorstellingen die ons aangepraat worden en die niet of ten dele berusten op de werkelijkheid. Adviezen van ambassades bijv. berusten op meer dan de realiteit. Ze berusten ook op ondoorzichtige politieke motieven. Berichten in kranten gaan over incidenten en worden uitgelicht uit hun context.
Tegelijkertijd is dit geen pleidooi voor het opzoeken van gevaar, voor onvoorzichtigheid, onverantwoordelijkheid of roekeloosheid. Het is een pleidooi voor het leren omgaan met voorstellingen die angst inboezemen. 
In mijn leven hier, in de situatie van dit moment, ben ik voorzichtiger, luister ik zorgvuldig naar de lokale bevolking, zorg ik dat mijn telefoon opgeladen is en mijn tank gevuld. Zoals we in Nederland zorgvuldiger zouden moeten luisteren naar de realiteit van de echte signalen van het leven om ons heen in plaats van door te gaan met het voeden van angst en het oncontroleerbare controleerbaar proberen te maken.

Het gevoel van veiligheid zit in jezelf ook als je je in een gevaarlijke situatie bevindt. Als het interne waarschuwingslampje op rood springt omdat er werkelijk iets gebeurt komt er energie vrij om te handelen conform de situatie. Of je laat je verlammen door angst.

Het is een keuzevrijheid die te leren valt!

Kaziem speelt zijn eigen sprookje met lego

leren verliezen

onder de boom worden nieuwtjes uitgewisseld maar ook de heldenverhalen verteld uit de verschillende etnische groepen

en tot slot een Here bugu sprookje

1

3

2

Monsieur Koro Kora, de schildpad van Here Bugu ging eens op stap met de olifant. Natuurlijk was de olifant veel sneller hij staat veel hoger op zijn poten. Maar monsieur Koro Kora is een doorzetter, die laat zich niet van de wijs brengen en de olifant gaat onderweg vaak zitten want daar is hij tenslotte voor gemaakt. Wie denk je dat er bij het doel gaat aankomen, stapje voor stapje, petit à petit, dôôni dôôni?