afwachten

De dagen gaan langzaam voorbij en we wachten af, houden elkaar op de hoogte en bereiden ons voor. Ik vecht met een groot gevoel van triestheid en verlatenheid. ’s Morgens komen de werklui uit Mopti. Als ik droevig rondloop valt er een grijze deken over Here Bugu dus blijf ik opgewekt. Sedou had gister een inzinking en liep de hele dag spugend rond met een knoop in zijn maag. Het is zo onwerkelijk allemaal. Here Bugu bloeit, overal vogels die nestjes bouwen, de dieren zijn in goede conditie, het werk aan de nieuwe pluimveehouderij gaat onverminderd voort, het schooltje loopt, we houden besprekingen over het werk en de toekomst.

Maar iedereen wacht af wat er gaat gebeuren. Het lijkt erop dat de fund. steeds verder oprukken en de slagvaardigheid van het Malinese leger uittesten. Minder dan 10 km hiervandaan ligt het vliegveld van Mopti, waar nieuwe troepen en wapens aangevoerd kunnen worden, een cruciaal punt in Mali. Mopti is het scharnier, als dat veroverd is dan is Mali verloren.

Duidelijk tekent zich nu voor me af hoe de processen lopen. Bamako is ver weg, en de realiteit van het land lijkt niet de realiteit van de hoofdstad te zijn. De bestuursverantwoordelijken hier krijgen geen instructies meer vanuit de hoofdstad, het leger is verdeeld, de religieuzen zijn verdeeld, de politici zijn verdeeld.

In Mopti blijkt nu van de islamieten ongeveer 30% tot de fund. tak te horen, zij verwelkomen de fund. met de sharia. Zij leven hier tot nu toe normaal zonder ophef gemengd onder de bevolking.

Binnenkort is een groot traditioneel feest in Mopti, de Malaoud. Dat feest wordt verfoeid door de fundamentalisten. Met hun vrienden in aantocht kraaien zij nu ineens victoria en de schermutselingen onder de bevolking beginnen.

In het gematigde land had iedereen tot nu toe recht van bestaan, maar langzaam krijgen de fund. de overhand. Een deel daarvan zijn weer  geconnecteerd aan Alq. en dat  gaat over grote internationale belangen, drugshandel en wapens. En dan is er nog de MNLA, Touaregs uit Libie die een onafhankelijk Azarwad willen. Onderling botert het ook niet tussen de groepen en in het veld is het lastig te onderscheiden met welke vijand men van doen heeft. Bijgevoegde link toont bijvoorbeeld de leider van één van de groepen en het is duidelijk dat die helemaal niet tot Mali behoren.

Wat het leger gaat doen is onduidelijk, verdedigen zij of slaan ze op de vlucht. De verdeeldheid onder hen is groot, mede omdat het vertrouwen in de militaire couppleger S. tanende is.

Nu de fund. dichterbij komen bereiden de notabelen met hun families zich voor om te vluchten en zullen hun posten bij politie, gemeentehuis enz. verlaten. De stad is dan onbestuurbaar van het ene op het andere moment. Bandieten hebben dan de vrije hand en niemand zal meer weten hoe of wat.

Het sociale systeem, tenminste waar het nog niet is aangetast door de geur van het kapitalisme, is alleen sterk in de families onderling. Hierom proberen we op Here Bugu een nieuw soort gemeenschap te vormen. Een gemeenschap op basis van een gemeenschappelijk ideaal, een gemeenschap die niet bestaat uit families maar uit mensen van alle etnische groeperingen. Dat is een gemeenschap waar het sociale leven gebaseerd is op een vrije keus van individuen. Dat proces kost tijd. Tijd ook omdat het geleerd moet worden. Er komen mensen die er toch niet bij blijken te horen en er zijn mensen die zich steeds sterker verbinden en stap voor stap wordt de gemeenschap opgebouwd.

Ik geloof erin dat de basis is gelegd, daar moeten we op vertrouwen. Hoe het verder gaat zal de tijd leren.

Here Bugu ligt in een gebied waar niet veel mensen komen, het zal niet snel overlopen worden. Sinds kort zijn de grote poorten in de muren klaar en geïnstalleerd, het kan “afgesloten” worden. We houden elkaars handen vast...

de oudste bewoner, monsieur Koro Kora, neemt een zonnebad

Tjakko, extreem waaks en aanhankelijk op dit moment

het zware werk aan de viskweekvijver

altijd tijd voor een spelletje voetbal na het werk

de wortelen groeien als kool

de grote poort

Sedou op de fiets komt door de kleine poort

Een rustige nacht

Gister, maandag was een spannende dag. We hoorden dat er een eerste confrontatie was tussen het Malinese leger en de fundamentalisten, (die bestaan uit verschillende groeperingen die nu lijken samen te werken), zo'n 100 km hier vandaan. De Fundamentalisten, die het Noorden bezetten (2/3 e van Mali) eisen dat de islamitische wetgeving, de sharia,  opgenomen wordt in de Malinese grondwet.
Op 10 januari zijn er besprekingen tussen partijen onder leiding van de president van Burkina Faso (een buurland). We hebben de indruk dat de F. druk willen uitoefenen op deze besprekingen en daarom richting Mopti zijn getrokken, onder het dreigement dat ze Mopti zullen innemen, om een eerste confrontatie met het Malinese leger uit te lokken.
Voor mensen die geïnteresseerd zijn is veel te vinden op internet over de uiterst complexe situatie waarin Mali zich nu bevindt.
Voor ons betekende het gister druk overleg over de te nemen maatregelen. Ik heb gezorgd dat iedereen telefoonkaarten heeft, zorg dat de telefoons opgeladen zijn, en sta in contact met verschillende mensen.
Ik wil op internet niet teveel uitweiden maar zal de komende tijd kleine verslagjes schrijven over de situatie.
Als ik weg moet zal ik in eerste instantie naar Bamako uitwijken. Vanochtend leek alles rustig dus gaan we gewoon aan het werk.
fotoos volgen, internet is te zwak nu.

Aan alle trouwe lezers

Aan de ene kant gaat het leven hier gewoon door: Er wordt gewerkt, gebouwd, plezier gemaakt.
Aan de andere kant wordt het een beetje warm onder mijn voeten. Kan daar verder niet veel over zeggen. Ik hou jullie zoveel mogelijk op de hoogte, en waak voor mijn veiligheid.

afgelopen zaterdag, kalebassen schilderen die als vogelhuisjes dienen, ze hangen inmiddels in de bomen

vandaag, na het werk, voetbal spelen.

Oumou zegt:

Een beeldverslag uit Mali

De president spreekt op de televisie met neergeslagen ogen zijn land toe. "mes chere compatriottes" zegt hij aan het begin van elke zin, ik kondig het aftreden van de eerste minister aan en met hem de regering.

De chaos in Mali is compleet.

Baba en ik gaan ondertussen met de bus naar Bamako om boodschappen te doen en voor de medische controle van Baba. 13 uur duurt de reis deze keer.

Onderweg de gebruikelijke douane passages, behalve wat extra controle lijkt alles nog rustig

Ook de keteltjes water om de benodigde lichaamsdelen te wassen voor het bidden staan klaar.

een flesje fris onderweg

de laatste honderd kilometer naar Bamako zijn moeizaam omdat er een nieuwe weg wordt aangelegd.

Op Here Bugu ondertussen slapen Toubab en Tjakko gezellig naast elkaar na een uurtje stevig robbedoezen op de grens van vechten.

De werklui van Here Bugu eten gemeenschappelijk, het is bijna een ritueel.

Dit is chef Adjoda van Dialangou, de Bella. zij leven in zo'n grote armoe dat ik niet kan begrijpen hoe je dat langer dan een paar weken kunt volhouden. Adjoda dacht dat hij stervende was en liet ons roepen om ons te bedanken voor alles wat we voor zijn volk gedaan hebben. We hopen dat hij nog even blijft leven, stuurden een arts en medicijnen. Naast hem zijn kleindochter die niet van zijn zijde wijkt.

                                                   ernstig luistert ze naar haar grootvader

                   
                                              maar ze kan ook heel lief lachen

Piet, de laatste spruit van de Sedou familie wordt op de rug van Sali gehezen door Oumoe

Kleine Baba, 2,5 jaar een heerlijk kind!

De Salle de Jip, feest, cursus en vergaderruimte krijgt een nieuw rieten dak,

een donatie van de oud collega's van Jip bij Peppermind.

Maama, een nieuwe medewerker op Here Bugu, hij komt 1 dag per week voor het snoeien en verplanten van boom en plant. hij weet alles van medicinale kruiden.

Leeft natuurlijk ook weer met vrouw en kinderen op de rand van het bestaan. Het mes snijdt aan tee kanten, hij verdient bij ons, wij leren veel van hem.

Het nieuwe prachtige pluimvee/viskweek project in wording, met plek voor slacht en legkippen, een vijver voor vis, eenden, ganzen, konijnen, een waterzuiveringsinstallatie. Kan afgebouwd worden en operationeel als we de fondsen vinden die financieel helpen.

 de uitgegraven vijver, wordt bekleed met natuursteen en verbonden met twee kanaaltjes met een bassin  buiten het terrein voor akker bevloeiing. Er komt nog een watertoren met pomp/zonnepanelen, Ins'Allah

Tenslotte Baba in Bamako in de boekwinkel op de markt waar we boeken hebben gekocht voor de kinderen van de eerste en tweede klas, lezen, schrijven, rekenen.

Laatste nieuws is dat uit de labartorium onderzoeken is gebleken dat Baba praktisch genezen is. Een wonder in 8 maanden volgens de behandeld arts gezien de levensbedreigende situatie waarin hij zich 8 maanden geleden bevond.

het "Here Bugu Schapenconflict"

Boerin in Afrika
Toen we twee jaar geleden op Here Bugu begonnen hamerde ik er bij Baba voortdurend op dat we ook zelf moesten gaan verdienen. Op een dag kwam hij met het plan schapen te kopen. Want schapen vermeerderen zich vanzelf, je geeft ze wat te eten en je verkoopt ze voor een hogere prijs. Logisch leek me. Eigenlijk vind ik geiten leuker, een stuk intelligenter ook, maar vooruit we gaan beginnen met schapen. Ik zei hem wel dat ik er geen verstand van had, ben in mijn jeugd wat dieren betreft niet verder gekomen dan de kinderboerderij van Artis, maar dat het me een goed plan leek. Baba verzekerde me dat de beste kwaliteit schaap diegenen waren met een platte kop, grote oren en grote ballen.

Met zijn vriend Alaissan, kleermaker van beroep maar in zijn vrije tijd schapenkenner, bezochten we verschillende veemarkten waar ik een studie begon in schapeballen totdat Baba me met afgewend hoofd gegeneerd vroeg daarmee op te houden omdat het teveel in de gaten liep. We reden ook nog helemaal naar een veemarkt van de Toeareg bij Douentza om er daar achter te komen dat het die dag kamelendag was.
Maar uiteindelijk hadden we er dan toch vijf (overigens zien schapen er in Mali uit als bij ons geiten, ze hebben geen wol) en ze liepen vrolijk rond op Here Bugu. Achteraf gezien was het de start van Here Bugu als boerderij en van mij als boerin. Inmiddels ben ik door het schapenavontuur meer door de wol geverfd dan toen ik begon maar daarover later.

het onderhoud
De schapen bleken dol op alle jonge boompjes en groente uit de moestuin en aten sneller dan wij konden planten. Verder aten ze ook alle zwarte rondslingerende plastic zakken op waardoor Here Bugu netjes opgeruimd werd maar ze zelf om de beurt op sterven na dood door hun poten zakten van de maagpijn. Verder bleken ze elke week ingezeept te moeten worden met huishoudzeep om ze te ontdoen van teken en ander ongedierte.

Ze moesten regelmatig gevaccineerd worden en ontwormd. Toen de moestuinen na lang gedoe eindelijk omheind waren en wij van onze verse sla konden genieten bleken de schapen ineens wandelende karkassen. Totaal ondervoed, hoewel Baba bij hoog en laag volhield dat ze zo mager waren omdat er teveel gepaard werd:
“Dat is heel vermoeiend voor de rammen” zei hij bloedserieus, “daar worden ze zo mager van”. Ik keek naar zijn ranke gestalte en vroeg of dat bij Malinese mannen ook zo was. Hij antwoordde dat dat iets gecompliceerder lag.

geen eten, dan maar de boom in

eindelijk voer

de kudde
Maar goed, na een jaar hadden we, na een paar miskramen, eindelijk een scharminkelig lammetje. Desondanks bood onze "kudde" nogal een zielige aanblik waar ik, wonende op Here Bugu, dagelijks mee werd geconfronteerd.

En zo ontstond zoetjesaan tussen Baba en mij het “HERE BUGU SCHAPENCONFLICT “.

Elke dag wachtte ik Baba op om hem te vertellen welk drama zich nu weer had voltrokken en rekende ik hem voor hoeveel het allemaal wel niet kostte, hoe hij dacht dat we dat moesten betalen, dat hij helemaal niets van schapen wist, dat ik de hele dag maar tegen die zielige schapen moest aankijken terwijl ik al niet van schapen hield, dat als alle projecten zo verliepen we wel op konden houden, dat hij niet snapte hoe je een project moet runnen enz.

Baba verweet mij dat ik als een echte Europeaan altijd maar aan geld dacht, dat ik niet kon leven met de realiteit van de dag, dat ik niet snapte dat elk project zijn tijd nodig heeft en dat Allah alles voorbestemd heeft, dat ik me niet kon aanpassen aan de Malinese leefwijze, dat ik hem als man zijnde niet respecteerde, wat ik wel hoor te doen omdat ik als vrouw zijnde uit de rib van de man gemaakt ben en dus ondergeschikt, dat ik overal een probleem van maakte zelfs als er geen probleem was enz.

Mouton
Uiteindelijk werd het franse woord voor schaap, “mouton” op Here Bugu, plaats van vrede, door de medewerkers nog slechts fluisterend uitgesproken en al helemaal niet in onze aanwezigheid.
Er moest iets gebeuren.

De dood
Dus op een ochtend zat ik klaar met mijn financieel schapenjaaroverzicht en zei ferm dat ik besloten had om de schapen te verkopen. Baba keek heel ongelukkig en aangedaan. Hij zuchtte diep en zei: “maar we hebben de schapen nooit genomen om er geld mee te verdienen”.

"Adem in, adem uit" zei ik tegen mezelf

“Elke Malinees die het zich kan veroorloven heeft één of meer schapen”, vervolgde Baba zacht. “Want elke nacht doolt de dood rond tussen de mensen om zijn slachtoffers uit te zoeken. Als hij bij je langs komt en het is nog niet je tijd dan offert een schaap zich op en tref je hem ’s morgens dood aan. Schapen zijn offerdieren. Jij bent heel kostbaar voor Here Bugu, daarom zijn onze schapen belangrijk, belangrijker dan geld. Als ik dat van te voren verteld had dan had je dat niet begrepen en hadden we geen schapen gehad”.

Einde verhaal?
Nee! Door het voortslepende HERE BUGU SCHAPENCONFLICT waarin al mijn frustratie over samenwerking met Malinesen zat opgesloten was ik emotioneel behoorlijk uit balans geraakt.
Dezelfde avond, werd ik ziek. Bij het extreme klimaat in Mali merk je direct de sterke invloed die emoties op je lichaam hebben. Ik kreeg hoge koorts en lag de hele nacht ijlend te woelen in bed. De volgende ochtend was de koorts gezakt en net toen ik uitgeput genoot van de eerste slokjes water kwam Sedou mijn kamer binnenstormen.
“Yvonne, het grote moederschaap is dood”. Alhamdelalai, Allah is groot, Dieu merci, je bent gered”.

een businessplan
Toen ik hersteld was maakten Baba en ik een "Here Bugu schapenplan". De schapen werden geoormerkt en tijdelijk met een herder meegegeven. Intussen bouwden we op Here Bugu een stal voor de schapen, de ezel en het paard die ’s nachts graag gezelschap hebben. We namen een abonnement op de dierenarts die nu elke week langskomt en hun gezondheid controleert. De knecht Mamadou is verantwoordelijk en in het magazijn ligt een voorraad voer.
Inmiddels zijn er zeven schapen en verschillende lammetjes op komst. De grote “magere” ram hebben we van zijn taak ontheven. Hij is geofferd voor het Tabaksi feest afgelopen maand.

de moraal
Met Malinesen samenwerken vraagt geduld, vertrouwen en vooral de bereidheid om de effectiviteit en opbrengst van een project langs een andere meetlat te leggen dan de onze, namelijk langs een Afrikaanse meetlat.

vrede

Sjors en Sjimmie

Toen ik nog les gaf op Hogeschool Helicon in voordrachtskunst en stemgebruik deed ik wel eens de volgende oefening met studenten. Gedurende 15 minuten loop je door de ruimte. Daarbij raak je voorwerpen aan of wijst ze aan en geeft ze hardop een andere naam. Tegen een tafel zeg je bijvoorbeeld: dit is een bloem. Tegen een lamp: dit is een fiets enzovoort. Je moet het goed overtuigd doen. Na 15 minuten of wat langer sluit je even je ogen en dan kijk je rond.

dit is een bloem

Voor een kort moment zie je de wereld als nieuw, helder, fris  en met scherpe contouren.

Wat er gebeurt is, is dat je het begrip even losgekoppeld hebt van het voorwerp en daardoor onbelast waarneemt. Je bent als het ware voor een kort moment weer nieuw op de wereld en onbevangen.

Ik ontdekte dat het geen ongevaarlijke oefening is. Enkele studenten raakten totaal de kluts kwijt. Wanneer je  gevoel van welbevinden in hoge mate gekoppeld is aan begrip en voorstelling en in veel mindere mate aan waarneming en contact met je eigen lichaam kun je door deze oefening nogal gedesorienteerd raken.

Het begint in de kindertijd bij het leren van een taal. Impliciet wordt je wereldbeeld gevormd door de woorden waarmee de dingen benoemd worden. Het is een verschil of je bloem zegt tegen een bloem, of fleur, blume, flower of fileri. Of je boom zegt, arbre of tree tegen bomen. Of je tegen een vlinder papillon zegt of firifirini. Of je "ik" zegt of "I".  Dik of belebelebela.

Naast de taal zijn de vele beelden waarmee je volgestopt wordt. Met welke beelden zijn wij opgegroeid en met welke beelden de kinderen van nu? Zit er schoonheid in of cynisme, werkelijkheid of karikatuur. Mogen we zelf de wereld inkleuren of worden we voorgeprogrammeerd?

In dit kader realiseerde ik mij de plaatjes over zwarte mensen uit mijn jeugd. Ik was verslingerd aan Sjors en Sjimmie en Kuifje. (Donald Duck mocht ik om de een of andere reden niet lezen). Wel de volkenkundige boeken van mijn vader over negers met houten bordjes in hun onderlip en botjes door hun neus.

Sjors en Sjimmie

Kuifje in Aftika

Later kwamen daar andere beelden bij: slavenhandel, kolonisatie en ontwikkelingshulp.

een slavenschip op weg naar Nederland

Ook Malinezen hebben zo hun beelden van "blanken" die diep in het bewustzijn verankerd zijn. Ze zijn rijk, ze hebben macht, ze weten alles beter en hebben altijd gelijk, ze huilen snel, hebben altijd haast, ze zijn schrikachtig en respectloos om maar een paar noemen.

Voor ontwikkeling is nodig dat je bereid bent  om " je wikkel eraf te halen", te ont wikkelen. De wikkel waarin je ingepakt zit en die de bril is geworden waar doorheen je naar de wereld kijkt los te durven laten.

Als je kippig bent en je bril afzet is eerst alles wazig. En heel langzaam ga je nieuwe contouren onderscheiden, nieuwe kleuren en nuances zien. 

Voor ontwikkeling  moet ik bereid zijn mijn oordelen over het leven los te laten, mijn oordelen over mezelf en over anderen te laten vallen. En ervoor zorgen dat ik me niet meteen vastklamp aan nieuwe.

Op Here Bugu  is elke keer opnieuw de vraag aan de orde:  wat verstaan wij, samen, onder ontwikkeling en niet wat is het westerse/ malinese  plaatje van  ontwikkeling.
En, dat moet ik erbij zeggen: we doen ons best maar het is niet makkelijk.

Vaak wordt ons de vraag gesteld hoeveel mensen er betrokken zijn, hoeveel putten geslagen, gebouwen gebouwd, kinderen op school. We tellen en meten regelmatig, In ieder geval meer dan duizend mensen, meer dan 7 gebouwen, 2 putten, meer dan 40 kinderen op school. We tellen de inkomsten en de uitgaven, we meten de opbrengsten.

Tellen en meten zijn belangrijke instrumenten om een beeld te krijgen. Maar om "ontwikkeling" te meten heb je andere instrumenten nodig. Kippige ogen, vertrouwen, een helder hoofd, een liefdevol hart.........

In voorbereiding op het  Kerstfeest  dat ik hier vaak alleen gevierd heb, heb ik mezelf de laatste jaren  oprecht de vraag durven stellen wat ik nodig heb voor een Kerstgevoel, voor een mooi Kerstfeest.
Ik herinner me nogal wat Kerstfeesten waarbij ik van te voren zo hard bezig was met "op wikkelen" dat op het moment supreme" de "ont wikkeling" niet wilde komen.

Wat hebben we nodig om een Kerstfeest een  Kerstfeest te laten zijn?

Wat hebben we nodig om gelukkig te zijn?

Kanaga  uit de Dogon. De echte betekenis van het woord Kanaga ligt bij de Hogon, de spriritueel leider in de Dogon, en er zijn verschillende uitleggen.
Volgens Sedou zegt de eerste:dit is mijn territorium
                       zegt de tweede: het leven is zacht
                          zegt de derde: we doen alles samen. 

Ik wens iedereen, overal, in welke omstandigheid dan ook,  een mooie voorbereiding
op de Kerst toe en vrede in je hart.
We danken  iedereen die meehelpt Here Bugu te realiseren en mensen nieuwe kansen te geven uit de grond van ons hart.
yvonne