Tjakko de hond, Iejoor de ezel en de besnijdenis der kinderen

Tjakko,
De weg naar Here Bugu is een moddergoot vol met plassen water in diepe kuilen en glibberige klei. De grote gele kanarie, mijn werkezel, ploetert er elke dag trouw doorheen. Het is steeds weer spannend. Halen we het of blijf ik steken en wordt mijn rijkunst op de proef gesteld. Welke pook moet ook al weer in welke stand om hem eruit te trekken.

Gewoonlijk ga ik in mijn eentje op pad maar de laatste tijd neem ik Sedou mee omdat het niet plezierig is onderweg alleen te stranden. Onderweg kletsen we heel wat af hoewel het niet altijd duidelijk is of we het over hetzelfde hebben. Eén van de onderwerpen is Tjakko de hond, nu 10 maanden en volgens Sedou nog steeds in zijn kindertijd, waardoor hij hem al zijn jonge hondenstreken al bij voorbaat vergeeft.
In tegenstelling tot normale Malinese honden eet Tjakko niet alles wat de pot schaft. Bakken rijst of gierst raakt hij niet aan evenmin als uit Bamako meegebrachte hondenbrokken. Dus geef ik Sedou elke week geld waarmee hij op de markt een zak vlees haalt. Zoals een gemiddelde Malinese man betaamt, houdt Sedou zich nooit met het huishouden van zijn gezin bezig; het koken op een vuurtje of houtfornuisje in ronde ketels laat hij aan zijn vrouw en kinderen over. Maar stralend komt hij met de zak vlees bij mij in de keuken, bindt een schort voor, zet de grote koekenpan op het gascomfort, snijdt een ui fijn en braadt het vlees daarin, waarna hij er nog wat kruiden overheen gooit. Vervolgens schikt hij het resultaat van zijn kookprestaties op een platte roestvrijstalen schaal, er gaat een theedoek overheen en hij klimt op een gammele ladder naar de dakrand om het geheel door de zon te laten drogen buiten het bereik van Tjakko, die het hele gebeuren tevreden gadeslaat.



Maar dat is nog niet alles. Elke avond komt één van de kinderen wat geld halen om een liter verse melk bij de koeherder te halen want........ ’s morgens en ’s avonds krijgt Tjakko een halve liter melk. Dat is goed voor de ontwikkeling van zijn botten en zijn vacht volgens Sedou. En, het moet gezegd, Tjakko is een prachtige, energieke en speelse hond en de trots van Here Bugu.
Onderweg in de auto rekende ik aan Sedou voor, hoeveel geld Tjakko op deze manier per maand kost en dat het in geen verhouding staat tot de karige pot van zijn gezin. Sedou wilde er helemaal niets van weten, Tjakko is zijn lieveling, zijn trots en compagnon in het bedrijf, en hij verdient de beste behandeling.

Baba mag ondertussen van dit alles niets weten, hij houdt niet van honden en al helemaal niet van Tjakko. Volgens Baba moet Tjakko aan de ketting en behandel ik hem teveel als een goede vriend. Zijn prominente aanwezigheid aan mijn zijde stoort hem. Tjakko houdt dan ook gepaste afstand van Baba wanneer hij er is en laat, om zijn respect te tonen, in ieder geval zijn schoenen met rust als hij aan het bidden is.

Iejoor, de ezel
De vredige stemming op Here Bugu werd wreed verstoord toen onze ezel hevig bloedend uit diepe wonden aan weerszijden van zijn achterhand het terrein op kwam strompelen. Ezels zijn geen lieverdjes en kunnen elkaar in heftige gevechten erg beschadigen door te bijten en te slaan met hun achterpoten. Maar deze verwondingen waren duidelijk door een mens aangebracht met, zoals later bleek, een landbouwpikkel.
Met zijn neus over de grond rende Sedou, briesend van woede, achter de sporen aan van de ezelhoeven op de zandweg, tot de plaats van delict waar het bloedbad had plaatsgevonden. Sporen van een ezelkar met ezel, hoefafdrukken van onze ezel, voetafdrukken van plastic sandalen. bloed alom, de kar vervolgd zijn weg naar een huisje en de bandensporen van een fiets de andere kant op. Sedou had zijn verhaal rond: het is de gardien van de kippenboerderij, hij is er vandoor op zijn fiets, zijn vrouw en kinderen zitten binnen te bibberen. Het is geen Peul, geen Dogon, geen Bozo maar een Burkinabe ( iemand uit Burkina Faso), die ons heeft aangevallen, een crimineel. Scheldend liep Sedou over het pad omgeven door vrouw met baby en kinderen met angstige gezichten en alle omgevende Peulen die zwijgend de ezel kwamen bekijken. Oorlog hing in de lucht.

Met moeite kon ik Sedou de auto inkrijgen om de dierenarts uit Sevare op te halen, ditmaal hard rijdend door de plassen en de modder. De dierenarts kwam en gaf de ezel antibiotica met een spuit zo groot als een babyfles en bespoot de wonden met een paarse spray zodat de ezel er uit kwam te zien als een ezel op een schilderij van Dali.” Je moet die man meenemen naar de politie” zei de dierenarts, “hij moet zwaar gestraft worden”.



De volgende dag bezochten Sedou en Baba de dader die trillend toegaf te hebben gehandeld in een vlaag van woede omdat onze ezel zijn ezel steeds belaagde op het zandpad. En...hij wist niet dat het onze ezel was!!! Vervolgens kwamen Sedou, Baba, de dader en zijn vriend, die meekwam om te pleiten voor de goedhartigheid van zijn vriend, op mijn terras zitten. “ Kom er bij zitten” zei Baba, “ hij wil je om vergeving vragen en zijn spijt aanbieden”. Ik voelde me gemanoeuvreerd in de positie van de blanke patron die minzaam moet vergeven en daar had ik helemaal geen zin in, maar wat dan wel. De man lag dubbelgevouwen aan mijn knieën en prevelde zijn spijt. Als arme dagloner kon hij niet voor de kosten opdraaien.


Baba sprak op me in: “ we moeten voorkomen dat dit escaleert, als je hem meeneemt naar de politie dan dwing je de omgeving te kiezen voor hem of voor jou, dat moeten we voorkomen”. Ik begreep, maar vroeg me vertwijfeld af wat hier de beste reactie was. En ik werd geholpen, Terwijl ik de mannen bekeek moest ik ineens denken aan een film over de eerste jaren van Nelson Mandela als president van Zuid Afrika waarin hij zijn voormalige vijanden betrekt in zijn entourage. “ Ik heb een voorstel” zei ik. Er is iets heel ernstigs gebeurt maar we moeten zorgen dat er iets goeds uit voortkomt. Je gaat praten met alle mannen die hier in de omgeving wonen en nodigt ze uit voor een vergadering hier op Here Bugu op 10 juli. Op die vergadering mag iedereen zijn woordje doen en praten we over de ontwikkeling van dit gebied. Die vergadering gaan we 1 maal per maand doen en jij gaat dat organiseren.”. Het werd algemeen als een goed voorstel beschouwt en de bijeenkomst werd opgeheven. Drie dagen later kwam de man ’s avonds het terrein opsluipen en gaf Sedou twee kippen voor mij als boetedoening. Vandaag heb ik met Baba de kippen teruggebracht. Het bleek dat hij de opdracht erg moeilijk vond. Maar hij heeft beloofd dat het voor elkaar komt.Wordt vervolgd!



Straf
In Djennee liep ik de dag na de gebeurtenis met de ezel over de grote markt aan de voet van de Moskee.
Naast me ontstond een enorm tumult en een jongen van een jaar of tien werd voortgesleept aan een sjaal die om zijn nek was gebonden. door een woedende vrouw. Daaromheen vechtende, trekkende en schreeuwende mensen, zowel mannen als vrouwen. Even buiten de kraampjes begon de vrouw tot mijn ontzetting het koord om de nek van de jongen aan te draaien. De jongen raakte buiten westen en zakte in elkaar. Op dat moment werd de vrouw door mannen vastgehouden en het koord losgemaakt waardoor hij weer bij kennis kwam. Ik was geschokt door het gebeuren en in het huis van de familie van Baba deed ik mijn verhaal. Baba en zijn oom Sekou, bewaarder van de grote moskee van Djennee, keken me rustig aan en zeiden: “ die jongen had gestolen, dat moet bestraft worden”.

de jongen bevindt zich in het midden, ik durfde niet dichterbij te komen

Besnijdenis
We waren in Djennee om Pappa van 4 en Aluigi van 9, zoontjes van Baba, naar de oorspronkelijke grand famille te brengen die daar woont. Het grote feest der besnijdenis zou daar plaatsvinden. De jongetjes komen in een grote groep bij elkaar en worden door een arts ( onder verdoving) aan de lopende band besneden. Daarna krijgen ze een blauwe jurk aan en lopen ze dagenlang met een houten rammelaar door de stad om kond te doen van hun nieuw verworven mannelijkheid. Baba kan niet tegen bloed en pijn van zijn eigen kinderen dus de kinderen blijven 2 weken in Djenee tot alles achter de rug is. Vandaag zijn Kaziem en kleine Baba van Sedou ook besneden maar dan hier op de hof. De hangar was omgetoverd tot operatiezaal en Christian, die ons steeds terzijde staat bij medische zaken, voerde het uit. Een klinische handeling met verdoving en schone instrumenten. De besnijdenis van de meisjes van Sedou kwam meteen ook ter sprake. Lami en Oumu zijn al besneden maar Anta zal dit bespaard blijven. “Die tijd hebben we gehad “ zei Sedou en zijn vrouw Sali is het er schoorvoetend mee eens.


de hangar, omgetoverd tot operatiezaaltje

Crises
De afstand tussen de twee werelden waarin de Malinees leeft is misschien wel het grootste probleem waarmee ik hier steeds te maken heb. Met één been staan ze in de wereld van het westen die door televisie, telefoon, computer en goed bedoelende toeristen ongenadig en ongedifferentieerd komt binnendenderen. Met het andere been staan ze verankerd in een oeroude traditie die hun sociale en economische regels bepaald en deel van hun wezen is. Baba springt behendig tussen beide culturen heen en weer. Binnen onze samenwerking zoekt hij naar nieuwe vormen, thuis in de grand famille is hij de bewaarder van de oude tradities. Maar soms loopt het door elkaar heen en dan kost het aardig wat incasseringsvermogen van ons beiden om de brug te slaan. Musbaba, de muzikant die mee was naar Nederland en een stuk jonger is, wordt heen en weer geslingerd tussen zijn verbondenheid met beide werelden en raakt soms in grote verwarring.
In de eerste kennismaking met de mensen hier dringt dit probleem nog niet tot je door. Pas wanneer je langer met elkaar optrekt krijg je zicht op de communicatiekloof die er is doordat je uit verschillende waarden en normenpatronen denkt voelt en handelt. Van beide kanten vraagt het bereidheid en openheid om naar jezelf te kijken en af te tasten wie je bent en waarop je je oordeel baseert. En de bereidheid om te accepteren dat je elkaar niet begrijpt maar wel respecteert en van elkaar houdt.
Misschien is dàt wel de grootste uitdaging in de samenwerking met Afrika.


Musbaba in het Bimhuis Amsterdam


Musbaba met Philip Kroonenberg
Er zijn opnames gemaakt van hun samenspel. Daar komt een cd van, als die uit is laat ik weten waar die te koop is.

Here Bugu en de voortgang van het werk
We zitten in " la saison mort", het dode seizoen. Het is vochtig en verlammend heet afgewisseld met enorme stormen en wolkbreuken met bliksem en donder.. Ik had en heb grote moeite met de overgang na Nederland. Kleine lichamelijke ongemakken worden hier meteen groot. Een wondje aan mijn voet dreigt uit de hand te lopen,mijn koelkast is bezweken en iedereen is mat en tam. Toch vordert het werk. Dankzij een grote bijdrage van een recyccling winkel in 's Gravenzande beginnen we met de bouw van een gebouwtje met drie afdelingen, een houtatelier, metaalatelier en een ruimte voor handvaardigheid. Deze laatste wordt waarschijnlijk een leerbewerklaats. Er wordt nog steeds hard gewerkt aan de omheining om ons te behoeden voor grazend vee van de buren. Er zijn allerlei plannen.en daarvan hou ik jullie op de hoogte.
liefs uit Mali, Yvonne

storm op Here Bugu



cement en ijzer worden gebracht door een tractor, de vrachtauto kan hier door de modder niet komen

de malinese intelligentie en 7 slapende sterren

Rond point
Op de weg van Mopti naar Sevare valt gemiddeld één dode per dag. Het is een drukke weg waarover vooral door de vele motorfietsen hard en onverantwoordelijk gereden wordt en veel auto's en vrachtauto's niet voldoen aan de eisen voor normaal wegverkeer. Bovendien heeft niet iedereen een rijbewijs. De politie, die alom tegenwoordig is, controleert maar over alles valt hier te onderhandelen dus dat lost niets op. Vooral ’s nachts is het gevaarlijk. In het donker zie je de ezelkarren moeilijk en vrachtauto’s die zonder reflectoren aan de kant van de weg staan zie je pas op het laatste moment.


de bekende taxibusjes


de slager


met eten voor de schapen doe ik ook mee in het straatbeeld en oogst alom bewondering

Er zijn in Mopti en Sevare geen stoplichten maar wel rotondes, “ rond points”. Deze bevinden zich op een kruising van twee wegen. Omdat de wegen niet zo duidelijk afgebakend zijn zoals bij ons, en er ongeveer in het midden van de kruising een ronde steen ligt, vergeet ik wel eens om er omheen te rijden en sla gewoon linksaf of ga rechtdoor en passeer de steen aan de verkeerde kant. Dat is een doodzonde. Meteen hoor je een snerpend fluitje want een “rond point” is heilig en op elk “rond point” zitten 3 agenten onder een afdakje te koekeloeren of je wel netjes om de steen heen rijdt. Een paar maanden geleden beklaagde ik me erover bij de burgemeester toen hij hier weer eens op bezoek was. Ik neem aan dat ik niet de enige was die moeite had om de “rond points” te herkennen. Want wie schetst mijn verbazing toen vorige maand op de twee belangrijkste “rond points” een kunstwerk onthult werd van een lokale pottenbakster. Een hoge aardewerken vaas is vastgemetseld op de ronde steen. Op de vaas staat aan de ene kant “welkom” , en aan de andere kant met grote letters : “Intelligente hoofden beschermen zichzelf”. Elke keer als ik het “rond point” nader weet ik nu al van verre: als ik de intelligentie nou maar links laat liggen dan komt het met mij in Mali wel goed.



De seizoenen
Het is april. Al dagen blijft de zon verstopt achter een dicht wolkendek. De thermometer wijst wel 40 graden. De lucht is verzadigd van stof en schoeit op de huid. We ademen alleen maar het fijne stofzand. Al drie nachten heeft een keiharde noordoostenwind me letterlijk van het dak afgewaaid. Ik probeer het zo lang mogelijk vol te houden want op het dak geeft de wind nog een klein beetje verkoeling. Maar vannacht, rond drie uur, dreigde de wind me met matras en al van mijn bed te lichten. De rest van de nacht breng ik door in de hangmat op het terras terwijl de wind op orkaankracht voortraasd, bakken zand uit de woestijn het huis en mijn poriën inblaast en takken van de bomen afrukt.
’s Morgens is het hele huis verandert in een zandbak, alles, werkelijk alles, zit onder het fijne stofzand.



En elke ochtend begint Sedou met opgewekt humeur en een mondkapje voor met een grote lap op alles te slaan om het te ontzanden. Ondertussen heeft hij me vanochtend uitgelegd hoe het nou precies zit met de seizoenen in Mali.
Sedou, die de volgorde van de namen van de maanden niet zo goed kent, heeft me het als volgt uitgelegd:
Er zijn drie “koude” maanden ( december, januari, februari, ongeveer zoals Z.Frankrijk in de zomer, yv.), Overdag is het warm, ’s nachts lekker koel. Dan 3 maanden hitte. Tijdens de hitte zijn er 7 sterren die samen aan de nachtelijke hemel staan. Maar die gaan dan slapen in de aarde, dat wil zeggen ze verdwijnen achter de westelijke horizon. Voordat ze gaan slapen waait er 7 dagen een keiharde noordoosten wind die het zand uit de Sahara over Mali strooit. Het is bloedheet terwijl de wind zelf koel is. Op het platteland en in de woestijn is het gevaarlijk, nieuwe zandduinen ontstaan, mensen en kinderen verdwalen en komen om van de dorst als ze op zoek zijn naar hun dieren. Veel mensen gaan dood door longontsteking door het ingeademde stof. Dan gaan de sterren 40 dagen slapen in de aarde. Het wordt steeds heter. Na 40 dagen worden de 7 sterren weer wakker en komen aan de oostelijke hemel weer uit de aarde omhoog. Maar eerst waait weer 7 dagen de verschrikkelijke wind en legt alles weer onder een laag stof. Dan begint het regenseizoen. De harmatan komt uit het zuiden. De harmatan is een gloeiend hete, onberekenbare wervelwind die alles losrukt wat vastzit. Maar hij brengt regenbuien, onweer en bliksem. Soms wordt het midden overdag aardedonker, iedereen zoekt rennend een veilig heenkomen. De aarde, die tot op een meter diepte gloeiend heet is, kan het water niet opnemen. Het droge zand verandert in natte leem, de wegen worden sloten en de akkers veranderen in moerassen. Iedereen trekt naar buiten om met hakbijlen, ploegen met koeien en ezels het land te bewerken. Het is vochtig heet maar de hitte stijgt dit keer op vanuit de aarde na elke regenbui. Gierst, rijst, maïs en groenten worden gezaaid. Het land wordt heerlijk groen. Dan komt de oogsttijd en de muggen. Veel mensen gaan dood door de malaria.
De laatste jaren is alles een beetje in de war. Soms lijkt het of de seizoenen door elkaar heentuimelen.
Vorig jaar om deze tijd ging ik naar Ghana om verkoeling te zoeken in de zee. Dit jaar kom ik naar Nederland. Ik heb visieoenen over het eten van verse groenten, dagenlang op een boot zitten in de frisse, schone wind, slapen zonder stof onder een deken en vooral de frisheid, de bloemen, zwemmen, douchen met koel, schoon water, Nederlands praten, mijn kleinzonen zoenen, mensen omarmen...... nog 2 weken.

Koken en Dopen op Here Bugu

Kookcursus op Here Bugu voor 21 vrouwen

Deze week kwamen 20 vrouwen uit Dialangou 3 dagen naar Here Bugu om deel te nemen aan een cursus over het koken met zonne energie ( zon genoeg,elke dag tussen de 40 en 45 graden) en koken op verbeterde houtfornuizen die minder hout en houtskool gebruiken. Ook Sali, vrouw van de gardien, nam deel. Initiatiefneemster voor deze cursus is Wietske Jongbloed uit Nederland die werkt voor de Stichting Kozon. Het geheel werd gefinancierd door Kyoto Twist in Canada. De malinese stichting AFIMA zorgde voor twee vrouwen uit Bamako die de cursus gegeven hebben.

de zonne kokers

In Mali wordt dagelijks heel veel hout verstookt voor het bereiden van de maaltijden. De vrouwen moeten vaak ver lopen om hout te verzamelen of te kopen . De houtkap is een groot probleem in dit land waar de klimaatverandering voortschreidt. De vrouwen zijn vooral gemotiveerd voor de cursus omdat het ze geld bespaart en veel werk voor het verzamelen van hout. Voorafgaand zijn ze allemaal geïnterviewd over hun houtgebruik en het komende jaar worden ze gevolgd om te kijken of ze de nieuwe methode van koken toepassen.

de leraressen uit Bamako

In de zonnekoker kunnen ze zonder gebruik van andere brandstoffen, hun sauzen klaarmaken, water steriliseren, gebak maken, eieren koken, vis en vlees bereiden. Op het verbeterde houtfornuis kunnen ze kort de rijst koken waarna die in een grote hooimand verder kan garen. De cursus verliep met veel plezier en er kwamen natuurlijk ook weer veel vrouwen uit de omgeving kijken. We hopen dat we voor hen in de toekomst ook een cursus kunnen geven.

Doopfeest van kleine Mamadou, dit Baba

De baby van Sali en Sedou is gedoopt. Ik had me niet gerealiseerd dat dat zo’n enorm feest zou worden. Vorige week zaterdag was het zover. De avond tevoren was er een feest voor de jeugd. Mijn stereo-installatie werd geleend, aangesloten op de windmolen en de hele nacht werd gedanst en gelachen rondom de windmolen.

Om zes uur de volgende ochtend stroomde het terrein vol met mensen, mannen en vrouwen apart. Ongeveer 40 mannen zaten klaar op de uitgerolde matten voor het huis van Sedou. Door mijn onwetendheid over de tradities zorgde ik nog voor enige commotie onder de mannen. Ik werd verzocht binnen plaats te nemen met de baby die aangekleed was in een voetbalpakje uit Nederland, nummer 46. Moeders, buurvrouwen en schoonmoeders erom heen. Sedou kwam met een schaaltje en een scheermes om het babybolletje met de prachtige zwarte haren, kaal te scheren. Natuurlijk vroeg ik of dat nou echt nodig was. Sedou, met het mes in de aanslag, stopte direct, en hij zei:” als de patron van Here Bugu het niet wil, dan doen we het niet.” Het mes bleef in de lucht hangen en het werd doodstil, iedereen keek naar mij. Wat ik niet wist was dat de mannen buiten zaten te wachten op het schaaltje met haar aangevuld met een ring van een van de vrouwen. Het schaaltje wordt voor hun geplaatst en ze richten hun dubbelgevouwen gebeden tot het haar op het schaaltje en dat is de eigenlijke doop naast het uitroepen van de naam. Grote Baba, die alles hoort en die buiten met al de mannen al in de starthouding zat voor het gebed, voorzag een catastrofale doorbreking van de traditie door mijn stomme vraag en liet me naar buiten roepen om me te vertellen dat ik me er niet mee mocht bemoeien. "Ik stel alleen maar een vraag", zei ik nog maar besloot verder mijn mond te houden. Kleine Baba werd kaalgeschoren, het haar ging naar buiten, de benedicties, goede wensen, werden gepreveld, een vuurpeil met een harde knal afgestoken en de feitelijke doop was voltrokken.

nog zonder naam maar met haar

zonder haar maar met naam

Een schaap werd geslacht, de buurvrouwen stookten de vuren, grote potten met rijst en saus werden gekookt, er werden hoestbonbons en dadels uitgedeeld, zoiets als bij ons beschuit met muisjes, en gekoelde zakjes met gembersap.

De vrouwen zaten rond het huis van Sedou, kakelden, kookten, aten, gaven hun kinderen de borst, kleine Baba ging van hand tot hand.
De mannen zaten op de hof rond mijn huis, hingen, sliepen, speelden kaart, aten, en bestudeerden hun mobiele telefoons. ’s Avonds kwamen nog een heel stel vrouwen uit de buurt met hun kalebassen waarop urenlang een dof ritme geslagen werd en waarbij met de handen en de voeten het ritme meegescandeerd wordt.

Voor Here Bugu is zo’n feest een belangrijke stap in de lokale integratie. Ook de officials uit Mopti kwamen langs. In totaal waren er schat ik zo’n 150 mensen.

de deftige dames uit Mopti, Njaga, de vrouw van Baba en haar zus

meer fotoos zien?

fotosites over het leven in Mali hhttp://public.fotki.com/malikolder/

en over de windmolen hhttp://picasaweb.google.co.uk/roland.valckenborg/AfspelenGroep

Psychologie voor een leuker leven

een Here Bugu baby

Vandaag is het vijfde kind van Sedou, de gardien, en Sali geboren. Een geboorte is een vrouwenaangelegenheid. Sedou was naar de markt toen één van de jongens me kwam vertellen dat Sali ziek was en naar de dokterspost moest. Met een plastic emmer met wat lappen en een emmertje met een vies stukje zeep en een waslapje reden we naar Mopti. Binnen een uur werd een stevige, gezonde jongen geboren op een tafel met een plastic lap. Hygiene zoals bij ons ver te zoeken. De navelstreng afgebonden met een touwtje, geen verbandje. Maandverband is er niet. Na de bevalling kon Sali opstaan terwijl het bloed tussen haar benen wegstroomde. Toen dat een beetje ophield deed ze drie panjes om en konden we terug naar Here Bugu. Het is een prachtig kind, rustig en tevreden. Sedou, die altijd zei: “ een goede vrouw geeft 12 kinderen” zei vanochtend: “Yvonne, dit is de laatste, dit is het Here Bugu kind, ik ga met Sali naar de dokter zodat er geen kinderen meer komen".



half uur na de geboorte

de jongste dochter, Anta, is zeer ongelukkig over de kennismaking met haar broertje

Ca commence

Het is al maart en de hitte begint weer. Maar het is hier op Here Bugu aanzienlijk beter uit te houden dan in Village Can waar ik eerst woonde. Ik slaap op het dak onder de sterren Elke avond kruip ik onder mijn klambou met het vaste voornemen te genieten van de sterren maar telkens val ik na 5 minuten in slaap. Soms wordt ik nog een keer opgeschrikt door balkende ezels die luidkeels met elkaar communiceren, een onnavolgbaar hilarisch geluid of door Tjakko die ook op het dak slaapt en een Peul over het terrein ziet sluipen. Tjakko is een heerlijke hond met aanhankelijk gedrag, bijzonder hier in Afrika. Maar hij wordt ook de waakhond, bindt de strijd aan met loslopend vee van de buren, eet hagedissen, en houdt de wacht op het dak. Van de slangen blijft hij nu af, die worden regelmatig gevangen door Sedou.

Sedou heeft hem te pakken



Tjakko



koekjes bakken in de houtoven


Met een legertruc mee
Vanaf mijn terugkeer uit Z.Afrika waren er steeds gasten. Vrienden, onverwacht bezoek van Jean Risse van de Stichting 2UNITE . In zijn grote legertruck staat hij op het terrein en we kletsen wat af over het werken in West Afrika en onze Stichtingen.



Jean met Nelis

Hij vertrekt weer naar zijn standplaats Mauretanie en ik maak van de gelegenheid gebruik om tot Bamako met hem mee te rijden in zijn grote 10 tonner en even weg te zijn uit de dagelijkse drukte. Onderweg maken we plannen over toekomstige samenwerking. Hier op Here Bugu is het bijna onmogelijk rustig met iemand te praten, elk gesprek wordt onderbroken.We bezoeken Terya Bugu, een project bij Segou. En in Bamako spreek ik met een Nederlander die hier een bedrijf heeft in biologische katoen en sesam. Ik heb behoefte aan contact met blanken, het uitwisselen van de ervaringen, moeilijkheden en mogelijkheden in Afrika. Als enige blanke tussen de Afrikanen kan ik me soms behoorlijk eenzaam voelen. Eenmaal in Bamako wordt ik overvallen door de vervuiling die zorgt voor dikke, tranende ogen, de onontkoombare hitte, het vuil en lawaai, geen plek waar schoonheid te vinden is, maar een jungle waar iedereen vecht voor zijn leven.Ik wil alleen maar zo snel mogelijk terug naar Here Bugu.


Als verrassing voor mij werd deze nieuwe windvaan gemaakt, inmiddels is hij rood geverfd en vaant hoog in de lucht

Windmolens
De tweede fase van de windmolencursus loopt gedurende 3 weken met Annemieke en Roland uit Nederland en Oumar uit Bamako voor de vertaling. Tien, veelal ongeschoolde, werkloze mensen uit verschillende etnische groeperingen, worden opgeleid in het bouwen van windmolens. Er zit energie in de groep en er wordt in toenemende mate met grote betrokkenheid gewerkt. Elke ochtend begint met euritmieoefeningen op de hof waarbij ingewikkelde geometrische vormen gelopen worden en veel gelachen. De cursus verloopt goed en ik geniet van de betrokkenheid en zichtbare ontwikkeling van de groep en van de enkelingen.De dagen zijn lang en vol bezet, voortdurend komen mensen langs, er moeten boodschappen gedaan worden en gekookt, de administratie gedaan, contacten met Nederland onderhouden worden, problemen opgelost van de generator, de tuin, de ezelkar en ga maar door.

Ontmoetingen
Ik ben mijn jaarverslag aan het schrijven en vind het lastig om het kort en bondig te houden. Er is zo verschrikkelijk veel gebeurt het afgelopen jaar. Als we een rondleiding geven over het terrein is het bijna niet te geloven dat alles wat er staat in 8 maanden verrezen is. Maar tegelijkertijd is dat naar mijn gevoel niet het wezenlijke van wat we hier gedaan hebben. Het wezenlijke zit in de effecten van het werk dat we gedaan hebben. De ervaringen die opgedaan worden door mensen die bij Here Bugu betrokken zijn. De manier waarop we hier samenwerken, waarop we met elkaar omgaan, de manier waarop we met het land omgaan, met de mensen. Er zijn ontmoetingen met zoveel verschillende mensen, mannen vrouwen, kinderen. Daar zitten mensen tussen die hunkeren naar ... ja naar wat? Naar een mogelijkheid om uit hun uitzichtloze situatie te komen maar niet weten hoe, die ontwikkeling willen, die behoefte hebben aan een luisterend oor, aan nieuwe gezichtspunten, aan contact, aan een blanke vrouw, aan geld, aan toekomstperspectief.
Je kunt niet iedereen helpen maar er zitten telkens mensen tussen die me dieper raken dan anderen, waarmee ik een “klik” voel en waarmee ik me verbind voor kortere of langere tijd. Het zijn deze menselijke ontmoetingen die me raken en me moed geven om door te gaan, ook omdat ik me telkens zo bewust wordt van de enorme rijkdom aan ervaringen die ik in mijn leven heb mogen opdoen. Aan de contacten die ik heb buiten de grenzen van de straat waar ik geboren ben, de mogelijkheden om te communiceren, om informatie te zoeken, om inspirerende gesprekken met mijn kinderen en met vrienden te voeren, boeken te lezen, onbeperkt kunstvoorstellingen heb kunnen zien, genieten van goede films, de mogelijkheid had om dingen te kunnen kopen die ik hebben wilde tot ik niet meer hoefde.

samenwerking

Leren
De Malinese deelnemers aan de windmolencursus hebben allemaal iets over zichzelf, over hun leven, vertelt. Ik vind het confronterend want wat ze gedaan hebben is samen te vatten in één alinea. Geboren worden binnen een etnische groepering, wel of niet enige scholing hebben gehad, trouwen, kinderen en dan verder elke dag opnieuw de strijd om te overleven. Hier op Here Bugu vinden ze iets wat ze nog niet kennen. Een omgeving waar ze mogen leren, fouten mogen maken,oefenen, gelijkwaardig mogen zijn. En het is goed te zien aan hun enthousiasme en wakker worden uit een zekere lethargie.


Psychologie voor een leuker leven
Op mijn tafel liggen drie tijdschriften die meegenomen zijn door gasten uit Nederland. Ze zien er prachtig uit, mooie glanzende, kleurrijke fotoos. Vroeger genoot ik ervan, heerlijk bladerend na een dag werk. Nu kijk ik naar die drie op mijn tafel, ze liggen onder een laagje zand ondanks het feit dat Sedou ze elke dag schoonveegt en als ik ze oppak liggen ze vreemd in mijn hand.
Een blik langs de inhoudsopgaven levert het volgende op:

Levensles; Scheiden zonder schade; Stress; Domweg gelukkig in Nederland; Op weg met “ ja maar”; Sneltherapie; Ruim je geest op; Toe aan therapie? Bij wie?; Man analyse; Rouwen over je relatie; Helpen maakt happy; Beauty feelgood; Happy together; Overlevingsstrategie voor singles; Je ziel als werkgever; Geloof, hoop en liefde in het leven; Het raadsel van aantrekkingskracht; Waarom ‘klikt’ het; Je bent wat je eet; De rijkdom van eenvoud; Laten we lanterfanten ........

Het is zoo ver weg, hier is in mijn directe omgeving niemand te vinden die snapt waar dit over gaat. Je doet hier je ding, je dag zit vol met noodzakelijkheden, alles kost veel tijd en energie, de ene dag gaat over in de andere en je kunt morgen dood zijn want dat gaat hier snel.

Apple

Ondertussen schrijf ik de tekst van deze blog op een supersonisch apple note book. Ik heb een kastje op mijn dak waardoor ik kan skypen met de hele wereld, kan internetten, alle informatie kan opzoeken die ik wil, contacten kan leggen. Zonder deze mogelijkheid zou ik het hier niet volhouden.

Communiceren met Malinezen lukt best maar soms wordt ik er hor en dol van. Dat komt, zeggen ze, omdat ik teveel denk en daarover wil praten, alles wil weten, duizend vragen stel. Baba wordt er gek van. Elke keer als ik net midden in de analyse van een bepaalde situatie zit kijkt hij me wanhopig aan en zegt: “ kunnen we stoppen, mijn hoofd wordt hier zo heet van”. Terwijl ik bezig ben met het oplossen van problemen ziet hij niet eens waar die problemen zijn. Een opmerking van Sedou spreekt wat dit betreft boekdelen: “wij zijn nog niet zo gecompliceerd in ons hoofd als jij !”.

Wij, toebabs, zijn kennelijk al zeer gecompliceerd in ons hoofd en merken niet dat ons hoofd er heet van wordt. Zo gecompliceerd dat we vaak niet meer weten wat we voelen, wat we willen, wat we nodig hebben en daarom er maar weer eens een boek of een tijdschrift of een therapeut bij pakken. Armoede om je heen en in dit geval ook hitte, maakt vanzelf dat het leven minder gecompliceerd wordt. Denk ik! Maar het voelt heerlijk kleurrijk, vrolijk, hartelijk, warm en avontuurlijk. Daar zijn de gasten van Here Bugu het gelukkig over het algemeen mee eens.

En heb je zin om het mee te komen voelen en je in het Afrikaanse leven te storten, bismilla, wees welkom!

Ik ga maar weer eens verder met mijn jaarverslag.

een film over het windmolenproject

kijk op youtube:
http://www.youtube.com/watch?v=Zt_K1I9jmRI

Alleen maar vrede

Ini sogoma......... goedendag
N se........ dank je wel

Here be......... is de vrede met jou?
Here doron......... alleen maar vrede !

Dit is het begin van het dagelijks vele malen terugkerende begroetingsritueel. En vrede is wat Here Bugu uitstraalt. Na drie maanden (ik verhuisde op 10 oktober), waarin onafgebroken een stroom van activiteiten plaatsvond, is de rust ingetreden. De gasten zijn vertrokken. De vaste ploeg van Here Bugu doet zijn dagelijks werk zoals de planten en vruchtbomen watergeven, de moestuinen bewerken, het stro van de rijstvelden verzamelen met ezel en kar voor diervoeder, de schapen met de lammetjes verzorgen en de kippen, duiven en eenden. En spelen met de energieke pup Tjakko die zich met alles bemoeit. Na de regentijd en de korte periode met dragelijke temperaturen bereid het land zich voor op de lange, hete zomer.

Omgekeerde verrekijker
Over 10 dagen vertrek ik naar Zuid Afrika om daar met het hele gezin aanwezig te zijn bij het huwelijk van mijn zoon Anne.
Baba maakte zich zorgen over mijn fysieke gesteldheid na dit jaar van enorme krachtsinspanning. Hij vindt me te mager en te moe.“Als je bij je familie komt wil ik dat je er sterk en gezond uitziet, anders laten ze je niet terugkeren’. Dus is dit mijn derde rustdag die ik doorbreng in de hangmat, wandelend over het terrein, keuvelend met de dieren en de planten. Koumba, een kokkin uit Mopti kookt elke dag de lekkerste hapjes voor me, Salie doet de was, Lamie houdt met Sedou het huis schoon, de dieselgenerator die voor elektriciteit zorgt gaat om negen uur uit zodat ik vroeg in bed lig. Vandaag heb ik de doos met fotoos bekeken die ik heb meegenomen uit Nederland en het afscheidsboekje van mijn werk. Alsof ik door een omgekeerde verrekijker tuur naar mijn leven hiervoor, op een andere planeet. Het Afrikaanse leven is een enorme verandering in mijn bestaan, in mijn verhouding tot het leven. Je leeft bij de dag, in het moment. Elke dag brengt nieuwe, onverwachte avonturen en ontmoetingen. Iets voorbereiden, organiseren, is bijna onmogelijk want het is de realiteit van het moment die telt. Is het eten om 3 uur klaar dan is dat de realiteit en een opmerking als: ”we hadden toch 1 uur afgesproken” klinkt als misplaatste onvrede, als een ontkenning van het nu, als een blijven hangen in je voorstelling.


Mousbaba kijkt vanaf de boot naar de trekvogels die aan de kant van het Lac Debo overwinteren

Zoveel werk
Zes maanden geleden begonnen we met de ontginning van Here Bugu. Het woonhuis werd uitgebreid met een groot, overdekt terras en een keuken, er kwamen een kamer voor Marjamma, een gastenkamer met badkamer, een extern plas- en washuis voor de Malinese bezoekers, 3 toiletten, riolering, een waterkasteel met 5000 liter water dat door een moderne pomp, aangedreven door de zonnepanelen, elk moment opgepompt kan worden uit de put die aangelegd is. Een dieselgenerator voor de stroomvoorziening, waterleiding over het hele terrein.Een woning voor de gardien met aanbouw voor de arbeiders, een magazijn voor opslag van gereedschap en diervoeder, een grote hangar die omgetoverd kan worden tot klaslokaal, een gastenhuisje met twee kamers, omheinde moestuinen, een stenen muur ( half af) om het terrein. Alles met de hand gebouwd, met emmertjes cement die doorgegeven worden, praktisch zonder gereedschappen. Gebouwd door een grote groep voornamelijk jongeren zonder uitzicht op werk die graag betrokken willen blijven en thuis vertellen over wat ze hier allemaal meemaken en hoe we met elkaar omgaan.Er was een opleiding in het bouwen van windmolens, de eerste staat te draaien en kan het begin worden van een oplaadcentrum voor accu’s. En er was de workshop met uiteindelijk 3 nederlandse gasten. Er was een gigantisch feest bij de oprichting van de windmolen dat tevens een soort inauguratie werd van Here Bugu. Toespraken, bedanken, zegeningen, 4 schapen geslacht en flesjes cola en fanta voor iedereen. Muziek met Mousbaba en vrienden die een Here Bugu song maakten en dansen tot in de nacht. Een oudejaarsavond met jongeren uit de buurt, spelletjes en echt vuurwerk dat ik uit Bamako had meegenomen Er waren ook gasten uit verschillende windrichtingen en over één ding waren ze het allemaal eens:
Here Bugu doet zijn naam eer aan.


gastenhuisjes


elke maand een zak rijst en een zak gierst van elk 100 kilo vormen het baisvoedsel voor de medewerkers


het woonhuis met magazijn en gastenkamers rechts


de hangar op de achtergrond die tevens dienst doet als klaslokaal


de magazijnen voor gereedschappen en diervoeder

Here Bugu, dat zijn wij
Op maandagochtend komen we samen met de vaste bewoners en maken een rondje over het terrein en vertellen elkaar over de voortgang en over wat er gebeuren moet. Daarna zitten we op het terras en praten over het werk: Baba, Sedou de gardien, Salie zijn vrouw, Bokar en Ali, de tuinmannen en ik. Here Bugu: dat zijn wij. Het is voor hen nieuw dat ze zich mogen uitspreken, dat ze voorstellen mogen doen en vragen stellen. Schoorvoetend begint het op gang te komen. We leggen uit hoe belangrijk het is dat we onderling respectvol zijn en werkelijk “ here doron”, vol van vrede, omdat je dat merkt wanneer je het terrein oploopt. Dat iedereen zijn eigen verantwoordelijkheid heeft en een deel is van het geheel.We eindigen met een soort islamitisch gebed en daarna geven we elkaar een hand.
Nu ik tot rust kom en rondloop en alles bekijk en tot me door laat dringen realiseer ik me dat mijn droom aan het uitkomen is. Here Bugu is een plaats waar de Europese bezoeker zijn hoofd leeg kan maken en zich laven aan de harteklop van het leven zonder “ja maar” en zonder “ik vind dat”. Het is een plek waar de Europese en de Afrikaanse cultuur elkaar kunnen ontmoeten in gelijkwaardigheid en het is een oase in de smeltkroes van het Malinese leven waarin het doen en laten van alledag voornamelijk geregeerd wordt door de strijd om te overleven.


euritmieoefeningen met de medewerkers


de windmolen gaat omhoog, Piet kijkt gespannen toe


de muziek op het feest


Peulen kijken toe

Marjamma
Marjamma was gekomen om hier het lyceum te bezoeken en om mee te doen in het hele bedrijf zodat zij in de toekomst daar ook deel van uit kon maken. In september bleek al dat er iets mis was met haar schoolpapieren. Mali is een land van bureaucratie en formaliteiten en alles wordt geregeld door Bamako. Met veel gedoe konden we haar toch op school krijgen maar begin januari waren de papieren er nog niet. Waar het precies aan ligt is nooit duidelijk geworden, Baba heeft er alles aan gedaan om de transfer van scholen geregeld te krijgen maar 1 januari werd zij opgehaald door haar oude schoolmeester, terug naar Segou, naar haar oude school en leven omdat zij anders haar school niet meer mag afmaken. Het was een droevig afscheid.

Tjakko
Tjakko jaagt op hagedissen en eet ze op. Hij vergiste zich een keer, een slang boog zich over zijn kop en beet hem in zijn nek precies onder zijn schedel. Hij kwam naar huis rennen, zijn kop helemaal zwart en zijn snuit zwol gevaarlijk op. De roze binnenkant van zijn bek donkerpaars. We wikkelden hem in een handdoek en reden met de kreunende pup naar een dierenarts in een hutje aan de kant van de weg. Hij kreeg een interveneuse injectie in zijn poot voor zijn hart en een shot antibioticum voor koeien uit Nederland in zijn bil. De arts had nog nooit een hond behandeld. Tjakko schreeuwde als een speenvarken en iedereen kwam kijken. Dit vreselijke ritueel moest drie ochtenden herhaald worden. Hij werd doodziek, zijn poot zwol enorm op en hij kon niet meer lopen. Sedou waste hem elke dag met warm water en belde regelmatig over de stand van zaken omdat ik inmiddels in Timbouctu was. Eenmaal opgeknapt stortte Tjakko zich vol overgave op het spelen met de lammetjes. Moeder schaap verkocht hem daarop zo’n oplawaai dat hij drie keer over de kop sloeg en een bult zo groot als een pingpongbal op zijn rug had. Sindsdien doet hij tikkertje met de schapen tot in huis aan toe, jaagt op de kippen van de buren, bevrijdt de ezel van zijn touw door het stuk te knagen, sleept met de schoenen van alle medewerkers en gasten en vermaakt iedereen met zijn fratsen behalve Baba die nog steeds vindt dat hij naar de hondenslager moet. Maar hij is de lieveling van Sedou die bij alles roept:
“het is nog maar een kind”.


Tjakko en Sedou spelen met zijn schoen. Een Afrikaan die speelt met een dier zie je hier niet vaak!

De workshop
Uiteindelijk was de groep drie dames groot met Baba, Mousbaba en ik als leiding. Na een rustige week op Here Bugu met djembeelessen, feesten, kalebaslopen en wat dies meer zij werd de canari gepakt voor het festival in de woestijn. Koemba, een waanzinnige Afrikaanse “leve de lol tante” ging mee als kokkin. Het festival was geweldig. Dit keer in de duinen naast Timbouctou vanwege de Alqaida dreiging. Daardoor waren er aanzienlijk minder toeristen wat verschrikkelijk is voor de organisatie. Maar de sfeer was opperbest en de muziek met de beste Malinese groepen ook. Rondom onze tenten ontstonden spontane muzieksessies met Mousbaba en zijn vriend Djigi Boembo als middelpunt. Daarna een tocht van 4 dagen per pinasse terug over de Niger. Volgend jaar organiseren we het weer. Het is een unieke kans om Mali op zijn allerbest mee te maken. Eén van de deelnemers zei: “het was grensverleggend en ik zal thuis nog vaak denken bij verschillende dingen “is dit nu werkelijk zo belangrijk”.


onderweg naar Timbouctou, wachtend op de pont. In het donker rijd je achteruit de pont op, een ingewikkelde klus vooral door de strijd met de touaregs die voordringen met hun vrachtautoos. We liepen dan ook een kleine schade op door een botsing met een Touareg, hetgeen voor het nodige tumult zorgde.


Baba kijkt waar de klap gevallen is


op het festival met links Yonne en Ankie, 2 van de deelnemers. Monique onbreekt op de foto


ons kampement


de kamelen liggen dichtbij


Touaregs op het festival


Koumba, de kokkin, in haar geimproviseerde keuken


muziek maken rondom de tent


de pinasse waarmee we terugvoeren naar Mopti

De toekomst
Even pauze. Maar dat betekent voor mij ook: jaarverslag, financieen, nieuwe plannen uitwerken en fondswerving. En daarna vakantie. Gek genoeg vlieg ik via Schiphol naar Kaapstad omdat intercontinentaal vliegen in Afrika heel ingewikkeld is.
Wens jullie allen een goed begin van het nieuwe jaar en Here doron, alleen maar vrede.

fotoos zijn van Monique, Mousbaba en Yvonne